اعلام نگرانی از کمبود داروهای روانپزشکی/ سید وحید شریعت: کمبود دارو، فشار روانی و اقتصادی بر خانواده‌ها ایجاد کرده است

به گزارش زیرنویس، رئیس انجمن علمی روان‌پزشکان ایران در نامه‌ای به وزیر بهداشت درباره کمبود داروهای روانپزشکی ابراز نگرانی کرزده است، متن نامه در ادامه امده است.

«انجمن علمی روان‌پزشکان ایران، بر پایه گزارش‌های مستمر دریافتی از روان‌پزشکان، مراکز درمانی، بیماران و خانواده‌های آنان در استان‌های مختلف، نگرانی جدی خود را از تداوم و تشدید کمبود برخی داروهای ضروری روان‌پزشکی، به استحضار می‌رساند.

کمبود داروهای روان‌پزشکی مساله‌ای تازه یا مقطعی نیست. طی سال‌های گذشته، به‌صورت مکرر برخی داروهای مورد استفاده در درمان اختلالات خلقی، اختلالات سایکوتیک، اختلال کم‌توجهی ـ بیش‌فعالی و سایر اختلالات روان‌پزشکی، با کاهش تولید، توزیع نامنظم یا فقدان موقت در بازار مواجه شده‌اند. این وضعیت در ماه‌های اخیر، بر اساس گزارش‌های دریافتی انجمن، گسترده‌تر و نگران‌کننده‌تر شده است.

انجمن از دیرباز با کمک شاخه‌های استانی، سازوکاری منظم برای گردآوری اطلاعات کمبود داروهای روان‌پزشکی برقرار کرده و از شاخه‌ها می‌خواهد در پایان هر فصل، یعنی هر سه ماه یک‌بار، گزارش جامعی از وضعیت کمبودهای دارویی استان خود را به دبیرخانه انجمن ارسال کنند تا پس از تجمیع و تحلیل در سطح ملی، به مراجع مسئول منعکس شود. افزون بر این گزارش‌های ادواری، موارد حاد و جدید کمبود نیز به‌صورت موردی و در مواردی با فاصله‌های کوتاه‌تر به سازمان غذا و دارو اعلام و پیگیری شده است.

در همین راستا انجمن علمی روان‌پزشکان ایران در نامه مورخ ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۴ خطاب به رئیس سازمان غذا و دارو و معاون درمان وزارت بهداشت، ضمن ارائه فهرستی از اقلام کمیاب یا نایاب روان‌پزشکی، بر طولانی‌مدت و گاه مادام‌العمر بودن درمان بسیاری از اختلالات روان‌پزشکی، آسیب‌پذیری بخشی از بیماران و خانواده‌های آنان و خطر عود بیماری و افزایش هزینه‌های نظام سلامت در پی قطع درمان تأکید شد.

انجمن همچنین در نامه مورخ ۳۰ خرداد ۱۴۰۵ به رئیس سازمان غذا و دارو و معاون درمان وزارت بهداشت، بار دیگر فهرست به‌روز کمبودهای دارویی را اعلام و نسبت به پیامدهای کمبود و افزایش قیمت برخی داروهای ضروری و نیز دشواری‌های ایجادشده در زنجیره تأمین ابراز نگرانی کرد. بنابراین، کمبودهای کنونی ادامه مساله‌ای است که انجمن در مقاطع مختلف چه پیش از دو جنگ تحمیلی و چه پس از آن، علاوه بر رصد، مستندسازی و به مسئولان ذی‌ربط اعلام کرده است.

در کنار گزارش‌های میدانی انجمن، مسئولان حوزه دارو نیز در ماه‌های گذشته به برخی مشکلات مؤثر بر تأمین دارو، از جمله محدودیت منابع مالی و ارزی، افزایش هزینه مواد اولیه و حمل‌ونقل و فشارهای اقتصادی وارد بر تولید اشاره کرده‌اند. رئیس سازمان غذا و دارو نیز در سال ۱۴۰۵ از ضرورت تأمین منابع مالی و ارزی برای کاهش کمبودها سخن گفته است.

جناب آقای وزیر؛

چنان‌که ذکر شد و نیک مستحضرید درمان بسیاری از اختلالات روان‌پزشکی، به‌ویژه اختلالات خلقی و سایکوتیک، طولانی‌مدت و در مواردی مادام‌العمر است. قطع ناخواسته درمان، دسترسی نامنظم به دارو یا تغییرات ناگهانی در درمان می‌تواند در برخی بیماران موجب برهم خوردن ثبات درمانی و افزایش خطر عود، تشدید نشانه‌ها و بستری مجدد شود. ازاین‌رو، دسترسی مستمر و قابل پیش‌بینی به داروهای ضروری، جزء جدایی‌ناپذیر تداوم درمان و پیشگیری از پیامدهای جدی بیماری است.

مساله کمبود داروهای روان‌پزشکی را نمی‌توان صرفاً با جایگزینی یک نام تجاری با نامی دیگر مرتفع دانست. در برخی موارد، کمبود مربوط به اصل دارو یا شکل دارویی مورد نیاز است و در برخی بیماران نیز تغییر ناگهانی فرآورده یا برنامه درمانی نیازمند ارزیابی و نظارت پزشک است.
پیامدهای کمبود دارو محدود به علائم بیماری باقی نمی‌ماند. جست‌وجوی مکرر بیمار و خانواده برای یافتن دارو در داروخانه‌های متعدد، مراجعه به شهرهای دیگر یا روی آوردن به بازارهای غیررسمی، خود به منبع مستقلی از اضطراب، فشار روانی و اقتصادی بر خانواده و کاهش اعتماد به نظام سلامت تبدیل می‌شود.

علاوه بر این موارد، دسترسی باثبات به دارو بخشی از امنیت سلامت و احساس اطمینان عمومی است. هنگامی که تأمین نیازهای اساسی و قابل پیش‌بینی بیماران دچار نوسان شود، کمبود واقعی ممکن است با «انتظار کمبود» همراه شود. چنین وضعیتی می‌تواند به خرید بیش از نیاز، ذخیره‌سازی خانگی، توزیع نابرابر و شکل‌گیری بازار غیررسمی منجر شود و چرخه کمبود را تشدید کند. در این میان، بیماران کم‌برخوردار، ساکنان مناطق دور از مراکز بزرگ و مبتلایان به اختلالات شدید روان‌پزشکی، آسیب‌پذیری بیشتری دارند.

با توجه به مراتب فوق، انجمن علمی روان‌پزشکان ایران تقاضا دارد دستور فرمایید موضوع تأمین پایدار داروهای ضروری روان‌پزشکی با فوریت در سازمان غذا و دارو و سایر مراجع ذی‌صلاح مورد رسیدگی قرار گیرد و سازوکاری روشن برای پایش موجودی، تولید، واردات و توزیع این داروها و اعلام زمان‌بندی رفع کمبود هر یک از اقلام موردنیاز ایجاد شود.

همچنین ضروری است تخصیص و انتقال منابع ارزی، ترخیص مواد اولیه و داروهای ضروری و تأمین ذخایر راهبردی داروهایی که وقفه در مصرف آنها می‌تواند پیامدهای بالینی جدی در پی داشته باشد، با اولویت انجام شود. مسائل مرتبط با نقدینگی شرکت‌های دارویی، مطالبات معوق، بدهی سازمان‌های بیمه‌گر و مشکلات اقتصادی مؤثر بر استمرار تولید نیز نیازمند تعیین تکلیف فوری است؛ به نحوی که اصلاحات لازم در نظام تأمین و قیمت‌گذاری، هزینه اضافی و غیرقابل تحملی را به بیمار و خانواده منتقل نکند.

انجمن علمی روان‌پزشکان ایران همچون گذشته آمادگی دارد در مراحل بعدی و در چارچوب مسئولیت علمی و تخصصی خود، برای پیگیری این موضوع و همکاری با وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو و سایر مراجع ذی‌ربط همراهی و همکاری لازم را به عمل آورد.

با احترام
دکتر سید وحید شریعت
رئیس انجمن علمی روان‌پزشکان ایران
۱۱ مهرماه ۱۴۰۵

۲۳۳۲۳۳