لاغر نیستند اما ورزشکاران قدرتمندی‌اند / زنانی که تصویر کلیشه‌ای «بدن ورزشکار» را تغییر دادند / قدرت را نمی‌شود با دور کمر سنجید

الهه جعفرزاده: اگر از ما بخواهند «بدن یک ورزشکار» را تصور کنیم، احتمالاً تصویری آشنا در ذهنمان شکل می‌گیرد؛ بدنی لاغر، عضلانی، با شکم تخت و درصد چربی پایین. تصویری که سال‌ها در تبلیغات ورزشی، مجلات و شبکه‌های اجتماعی تکرار شده است. اما واقعیت ورزش، بسیار متنوع‌تر از این تصویر است.

بدن‌هایی با اندازه‌ها و فرم‌های مختلف می‌توانند بدوند، شنا کنند، وزنه بزنند، یوگا کار کنند و موج‌سواری کنند؛ حتی در بالاترین سطح رقابت‌های ورزشی. توانایی بدن، شکل واحدی ندارد.

رها اخوان؛ نمونه‌ای از توانایی فراتر از ظاهر/ استقامت یک شکل ندارد

رها اخوان، شناگر آب‌های آزاد ایرانی، یکی از نمونه‌های تازه این روایت است. او ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ شنای کانال مانش را از دوور آغاز کرده و پس از ۱۸ ساعت و ۵۸ دقیقه شنای بدون توقف به نزدیکی کاله رسیده و نخستین زن ایرانی بوده که این مسیر را شنا کرده است. آنچه در آب اهمیت پیدا می‌کند، مجموعه‌ای از استقامت، مهارت، آمادگی جسمانی و توانایی تحمل شرایط دشوار است.

در سوی دیگر، میرنا والریو قرار دارد؛ دونده اولتراماراتن، مربی و نویسنده آمریکایی که سال‌ها در مسابقات دو استقامت شرکت کرده است. نشنال جئوگرافیک در گزارشی درباره او نوشته است که والریو در سال ۲۰۱۷ در چند مسابقه ۵۰ کیلومتری، یک دوی کوهستانی ۱۲۰ مایلی و چند رقابت موانع شرکت کرد. اوبه یکی از چهره‌هایی تبدیل شده که کلیشه «بدن دونده» را به چالش کشیده است؛ اینکه یک دونده حتماً باید ظاهری لاغر و باریک داشته باشد، بیش از آنکه یک واقعیت علمی باشد، یک تصویر فرهنگی است.

«عدد ترازو» تعیین‌کننده میزان قدرت نیست

لاتویا شانتای اسنل نیز در دو جهان ورزشی فعالیت دارد؛ ماراتن و اولتراماراتن در کنار پاورلیفتینگ. رکوردهای ثبت‌شده او در مسابقات پاورلیفتینگ نشان می‌دهد که در رقابت‌های رسمی، مجموع وزنه‌های سه حرکت اسکوات، پرس سینه و ددلیفت او به صدها کیلوگرم رسیده است.

گاهی در بحث‌های مربوط به وزن فراموش می‌شود که عدد روی ترازو به‌تنهایی نمی‌گوید یک بدن چه توانایی‌هایی دارد. البته این به معنای بی‌اهمیت بودن وزن یا ترکیب بدن برای سلامت نیست. وزن، توده عضلانی و میزان چربی بدن در شرایط مختلف می‌توانند اطلاعات مهمی درباره سلامت یا عملکرد ورزشی بدهند؛ اما از روی ظاهر یک فرد نمی‌توان توانایی ورزشی او را اندازه گرفت.

قدرت را نمی‌شود با اندازه دور کمر اندازه گرفت

اگر در دویدن، تصور کلیشه‌ای درباره «بدن مناسب» وجود دارد، در ورزش قدرتی داستان متفاوت است. تامارا والکات، پاورلیفتر آمریکایی، یکی از نمونه‌های شاخص این موضوع است.

طبق داده‌های OpenPowerlifting، والکات در مسابقات رسمی به رکوردهای شخصی ۳۰۷ کیلوگرم اسکوات، ۱۷۲.۵ کیلوگرم پرس سینه و ۲۹۷ کیلوگرم ددلیفت رسیده و مجموع سه حرکت او ۷۵۹ کیلوگرم ثبت شده است.

این اعداد به این نکته اشاره دارند که قدرت را نمی‌توان صرفاً از روی فرم بدن قضاوت کرد. در ورزش حرفه‌ای، بدن هر رشته تا حدی با نیازهای همان رشته سازگار می‌شود. بدنی که برای دوی استقامت تمرین می‌کند، الزاماً قرار نیست شبیه بدن یک وزنه‌بردار فوق‌سنگین باشد.

یوگا فقط برای لاغرها نیست

جسامین استنلی، مربی یوگا، نویسنده و مدافع پذیرش بدن، سال‌ها درباره همین کلیشه فعالیت کرده است. کتاب او با عنوان Every Body Yoga بر این ایده بنا شده که یوگا نباید به ظاهر فرد محدود شود.

در معرفی رسمی این کتاب، استنلی می‌گوید رویکردش برای افراد با شکل‌ها و اندازه‌های مختلف است و تلاش می‌کند نگاه رایج به زیبایی و بدن در یوگا را به چالش بکشد.

در این نگاه، انعطاف، تعادل و قدرت عضلانی ویژگی‌هایی نیستند که بتوان آنها را از روی سایز لباس تشخیص داد.

«بدن قوی» الزاماً یک «بدن لاغر» نیست

مگ باگز، ورزشکار و نویسنده آمریکایی، نیز بخش مهمی از فعالیت خود را به تجربه زنان پلاس‌سایز در دنیای فیتنس اختصاص داده است. عنوان کتاب او، Fitness for Every Body، خود گویای همین نگاه است که ورزش و آمادگی جسمانی نباید به یک شکل مشخص از بدن محدود شود.

این ایده البته به معنای انکار ارتباط میان فعالیت بدنی و سلامت نیست؛ اتفاقاً نقطه بحث، جدا کردن دو مفهوم ظاهر بدن و عملکرد بدن از یکدیگر است.

ممکن است فردی ظاهر یک ورزشکار حرفه‌ای را نداشته باشد اما توانایی قابل توجهی در یک فعالیت ورزشی داشته باشد؛ همان‌طور که ظاهر ورزشی یک فرد نیز به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که در همه شاخص‌های سلامت وضعیت مطلوبی داشته باشد.

حتی موج‌سواری هم «بدن مخصوص» خودش را ندارد

کانوآ گرین، مربی فیتنس، موج‌سوار و فعال حوزه ماجراجویی در طبیعت، تجربه متفاوتی دارد. او در خانواده‌ای موج‌سوار در هاوایی بزرگ شد، اما برای مدت‌ها احساس می‌کرد به دلیل اندازه بدنش به دنیای موج‌سواری تعلق ندارد.

مجله REI در گزارشی درباره گرین نوشته است که او پیش از شروع موج‌سواری، به‌ندرت افراد پلاس‌سایز را در آب می‌دید و حتی پیدا کردن تجهیزات مناسب برای بدنش برای او دشوار بود. او سرانجام در دهه ۳۰ زندگی خود برای نخستین بار روی یک موج ایستاد و بعد از آن فعالیتش را به تشویق دیگر افراد، فارغ از اندازه بدنشان، برای تجربه ورزش و ماجراجویی در طبیعت گسترش داد. این تجربه نشان می‌دهد گاهی مشکل فقط «توانایی بدن» نیست؛ تصویری که جامعه از بدن مناسب برای ورزش می‌سازد نیز می‌تواند مانع مشارکت افراد شود.

گاهی بدن بزرگ‌تر، بخشی از مزیت ورزشی است

مری تایزن-لپن؛ وزنه‌بردار فوق‌سنگین آمریکایی که در المپیک پاریس ۲۰۲۴ در دسته ۸۱+ کیلوگرم شرکت کرد و پنجم شد. او پیش از ورود به وزنه‌برداری، سابقه موفقی در دوومیدانی دانشگاهی داشت و در سال ۲۰۱۸ نخستین مسابقه وزنه‌برداری خود را تجربه کرد.

در چنین رشته‌ای، اندازه و توده بدن را نمی‌توان صرفاً به‌عنوان نقطه مقابل «ورزشکاری» دید. قوانین و دسته‌بندی‌های وزنه‌برداری اساساً بر اساس وزن ورزشکاران طراحی شده‌اند و در دسته‌های سنگین، وزن و قدرت می‌توانند بخشی از ظرفیت عملکردی ورزشکار باشند.

قبل از قضاوت درباره بدن، از توانایی‌ها بپرسیم

این مثال‌ها قرار نیست بگویند وزن هیچ ارتباطی با سلامت ندارد یا همه بدن‌ها از نظر پزشکی در شرایط یکسانی قرار دارند؛ چنین برداشتی دقیق نیست.

سلامت، آمادگی جسمانی و توانایی ورزشی مفاهیمی چندبعدی‌اند و ظاهر بدن فقط یکی از چیزهایی است که می‌بینیم؛ نه همه آن چیزی که بدن می‌تواند انجام دهد.

برای همین شاید بهتر باشد وقتی بدن یک زن را می‌بینیم، به‌خصوص وقتی در حال ورزش نیست، درباره توانایی‌هایش از روی ظاهر حدس نزنیم. یک زن ممکن است بدود، شنا کند، وزنه بزند، یوگا کار کند یا موج‌سواری کند؛ بدون اینکه بدنش شبیه تصویری باشد که ما سال‌ها به‌عنوان «بدن ورزشکار» دیده‌ایم. قبل از اینکه بپرسیم چرا لاغر نمی‌شود، شاید بهتر باشد بپرسیم این بدن چه کارهایی بلد است؛ چون بدن ورزشکار فقط یک شکل ثابت و مشخص ندارد.

۴۷۲۳۲