زنگ خطر اقتصاد ایران با ثبت دو آمار؛ تورم ۹۰ درصد و رشد منفی ۱۰ درصد / نفت، ارز و سرمایه هم‌زمان تحت فشارند

به گزارش زیرنویس، اقتصاد ایران در حالی نیمه نخست سال ۱۴۰۵ را پشت سر گذاشته که دو شاخص اصلی اقتصاد، یعنی تورم و رشد اقتصادی، تصویر نگران‌کننده‌ای از وضعیت اقتصاد کشور ارائه می‌کنند. تورم نقطه‌به‌نقطه در پایان شهریور به ۸۹.۸ درصد و تورم سالانه به ۷۳.۶ درصد رسیده و در مقابل، مرکز آمار ایران رشد اقتصادی سه‌ماهه نخست سال را منفی ۱۰.۱ درصد اعلام کرده است.

محمدتقی فیاضی، تحلیل‌گر اقتصاد کلان و منتقد اقتصادی، معتقد است روند فزاینده تورمی که از آذرماه ۱۴۰۴ و با تحمیل شوک ارزی آغاز شد، همچنان ادامه دارد و افزایش دوباره نرخ ارز نیز می‌تواند فشار تورمی را بیشتر کند. از سوی دیگر، افت صادرات نفت، کاهش تجارت خارجی، تخریب زیرساخت‌ها و کاهش تشکیل سرمایه، شرایط رشد اقتصادی را دشوار کرده است.

فیاضی در گفت‌وگو با زیرنویس با اشاره به روند تورم در ماه‌های گذشته گفت: روند فزاینده تورمی که امروز مشاهده می‌کنیم، در ادامه همان روندی است که از آذر ۱۴۰۴ و با تحمیل شوک ارزی آغاز شد و روند قیمت‌ها افزایشی شد. همچنان روند افزایشی تورم ادامه دارد.

تورم پس از یک وقفه دوباره افزایشی شد

این تحلیل‌گر اقتصاد کلان ادامه داد: از آذرماه پارسال با حذف ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی، نرخ تورم ماهانه از ۴.۲ درصد بالاتر رفت و در دی‌ماه و بهمن‌ماه به ترتیب ۷.۹ درصد و ۹.۴ درصد را به ثبت رساند. این روند تا اسفندماه ادامه داشت. دوباره و پس از پایان جنگ، از اردیبهشت تورم ماهانه ۸.۸ درصد شد که رقم بسیار بالایی محسوب می‌شود.

او افزود: از تیرماه یک نقطه عطف کاهنده آغاز شد و در مرداد هم تا حدی کنترل تورم ادامه داشت. تورم ماهانه ۴.۲ درصدی شهریور هم در ادامه همان روند است. به نظر می‌رسد قیمت‌ها پس از یک وقفه دوباره روند افزایشی خود را از سر گرفته‌اند.

فیاضی با اشاره به روند تورم نقطه‌به‌نقطه گفت: اگر به تورم نقطه‌به‌نقطه بنگریم، در این ۱۰ ماه  پس از شوک ارزی، به‌طور پیوسته و مداوم، جز در تیرماه، روند فزاینده بوده است. از آذر ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵ تورم نقطه‌به‌نقطه افزایش چشمگیر ۳۷.۲ واحد درصدی داشته و از ۵۲.۶ درصد به ۸۹.۸ درصد رسیده است.

به گفته او، تورم سالانه نیز به رقم بی‌سابقه ۷۳.۶ درصد رسیده است. در آذرماه ۱۴۰۴ تورم سالانه ۴۲.۲ درصد محاسبه شده بود.

فیاضی تاکید کرد: بنابراین ما تیرماه را یک نقطه عطف می‌گیریم که به اصطلاح قیمت‌ها استراحت کردند. ولی پس از مدتی این روند افزایش در شهریورماه شروع شد و به نظر می‌رسد در ادامه هم استمرار داشته باشد و تا پایان سال تورم بالا بر اقتصاد کشور حاکم باشد.

او درباره چشم‌انداز تورم گفت: به نظر من این روند افزایشی ادامه خواهد یافت و اگر جنگ شود، روند رشد تورم بیشتر خواهد بود. من چشم‌انداز تورم ماهانه، نقطه‌به‌نقطه و سالانه را مثبت ارزیابی نمی‌کنم و انتظار دارم روند فزاینده تورم در ماه‌های باقی‌مانده از سال ۱۴۰۴ ادامه داشته باشد.

دلار ۲۵۶ هزار تومانی فشار تورمی را بیشتر می‌کند

فیاضی در ادامه به افزایش نرخ ارز اشاره کرد و گفت: دلار از مردادماه گران شده؛ به‌طوری که در یک فاصله ۴۰ تا ۴۵ روزه قیمت هر دلار آمریکا از کمتر از ۱۸۰ هزار تومان به بیش از ۲۵۶ هزار تومان افزایش یافت. این مسئله یعنی افزایش قیمت دلار هم فشار رشد تورم را بیشتر خواهد کرد.

این منتقد اقتصادی افزود: الان فشار تورم افزایشی هم از سمت عرضه است و هم تقاضا. فشارهایی چون محاصره و تشدید تحریم‌ها هم وجود دارد که می‌تواند بر شدت جهش قیمت‌ها بیفزاید.

او با اشاره به وضعیت تجارت خارجی گفت: در عوامل موثر بر تولید ناخالص داخلی، تجارت خارجی بسیار منفی بوده است. صادرات کالا و خدمات منفی ۳۵.۷ درصد شده و واردات هم منفی ۱۴.۸ درصد بوده است. این‌ها هر کدام بر تورم خواهند افزود و همزمان با افزایش نرخ ارز، تورم را با سرعتی بیشتر افزایش می‌دهند. در این بستر نرخ ارز هم مزید بر علت خواهد شد و تورم را باز هم بیشتر خواهد کرد.

فیاضی ادامه داد: ادامه این روند شرایط را سخت‌تر می‌کند و اگر ذخایر نفتی ایران روی دریاها هم تمام شود، وضعیت دشوارتر خواهد شد.

او تاکید کرد: بنابراین چشم‌انداز روشنی را نمی‌توان برای اقتصاد کشور در سال جاری ترسیم کرد.

رشد منفی ۱۰.۱ درصدی؛ نفت و گاز در مسیر سقوط

فیاضی درباره رشد اقتصادی نیز گفت: رشد منفی سه‌ماهه نخست را مرکز آمار منفی ۱۰.۱ درصد اعلام کرده که یک نرخ کم‌سابقه در سال‌های اخیر محسوب می‌شود. در گذشته، خصوصا در بزنگاه‌های پرتنش، ما با رشد منفی بیشتر هم مواجه شدیم. مثلا در سال ۵۷ رشد اقتصادی منفی ۱۳ درصد بود یا در سال ۵۹ که جنگ هم آغاز شد، رشد به منفی ۲۱ درصد هم رسید که تحت تاثیر به‌هم‌ریختگی‌های ابتدای انقلاب و جنگ بود.

او افزود: به طور کلی رشد اقتصادی بیشتر از تورم تحت تاثیر عوامل بیرونی چون جنگ، تحریم، تنش‌های داخلی یا محاصره قرار می‌گیرد. در سال‌های پرالتهاب اصولا رشد کاهش می‌یابد.

این تحلیل‌گر اقتصاد کلان با اشاره به جزئیات رشد اقتصادی گفت: کل رشد منفی ۱۰.۱ درصد است و رشد بدون نفت منفی ۴.۶ درصد بوده است.

او ادامه داد: جزئیات نشان می‌دهد رشد استخراج نفت و گاز منفی ۲۶ درصد بوده که پیامش علاوه بر رشد منفی کل، نشان می‌دهد به هر حال بخش مهمی از منابع ارزی دولت که از این محل بوده کاهش یافته است. این مسئله بر بازار ارز اثر دارد و آثار واقعی بر کسری بودجه خواهد داشت.

فیاضی تاکید کرد: نکته‌ای که می‌خواهم بگویم این است که رشد منفی ۲۶ درصد نفت و گاز در کنار رشد منفی ۲۱ درصد گاز طبیعی و رشد منفی ۵.۴ درصد آب و برق بوده که همگی اغلب تحت تاثیر جنگ و ویرانی زیرساخت‌ها رخ داده و این بر بخش‌های دیگر، خصوصا صنعت، تاثیر داشته و بر رشد منفی افزوده است.

او درباره کشاورزی نیز گفت: کشاورزی رشد مثبتی داشته که متاثر از ترسالی بوده است و سهم آن هم کمتر از آن است که تاثیری مهم بر رشد بگذارد.

تبعات جنگ باقی می‌مانند

فیاضی با اشاره به چالش‌های رشد اقتصادی گفت: در رشد اقتصادی ما چالش صادرات نفت را داریم که جدی است و بحران زیرساخت‌ها هم موثر بوده و بر رشد منفی افزوده است.

او ادامه داد: وقتی زیرساخت تخریب می‌شود، شما با یک شوک موقتی مواجه نیستید؛ با شوکی مواجهید که ناشی از بین رفتن ظرفیت تولید است. حالا اگر محاصره برداشته شود، به سرعت می‌توان آن را جبران کرد، ولی اگر این اتفاق‌ها نیفتد ممکن است ظرف یکی دو سال هم این تخریب‌ها جبران نشوند.

این تحلیل‌گر اقتصاد کلان تاکید کرد: خصوصا که ما در ایران دوره اجرایی و بهره‌برداری طرح‌های عمرانی طولانی است. اینها تبعات بلندمدت دارند.

فیاضی با اشاره به آثار کاهش تجارت خارجی گفت: اگر از ناحیه تقاضا به رشد بنگریم، می‌بینیم که صادرات و واردات به‌شدت کاهش یافتند. این امر تاثیرات خود را دارد و آثار بلند و میان‌مدت را خواهد داشت.

او افزود: نکته مهم دیگر این است که تشکیل سرمایه ثابت ناخالص ۸.۴ درصد کم شده است و این چیزی است که در این سال‌ها همواره کاهنده بوده است. یعنی اگر همین الان همه چیز نرمال شود و تحریم‌ها هم رفع شود، به این دلیل که تشکیل سرمایه منفی بوده و زیرساخت‌ها هم تخریب شدند، لااقل ۵ تا ۱۰ سال طول خواهد کشید که به مرحله رشد پایدار برسیم.

«امسال رشد منفی چشمگیری خواهیم داشت»

فیاضی در ادامه با اشاره به اثر تورم بر رشد اقتصادی گفت: علاوه بر این، شرایط تورمی هم فشاری کاهنده بر رشد دارد.

او درباره چشم‌انداز رشد اقتصادی در ماه‌های آینده گفت: من فکر می‌کنم در تابستان تا حدی از شوک جنگ بر رشد اقتصادی کاسته شود، اما نهایتا امسال رشد منفی چشمگیری خواهیم داشت. خصوصا فکر می‌کنم از اواخر پاییز و زمستان، اگر محاصره ادامه یابد یا جنگی شود، رشد منفی بیشتر شود. در پایان امسال فکر می‌کنم رشد اقتصادی به حدود منفی ۸ درصد برسد.

«ترکیب رشد منفی و تورم بالا بی‌سابقه است»

فیاضی در پایان درباره ترکیب همزمان رکود و تورم گفت: این یک رشد منفی بزرگ همزمان با تورمی بسیار بالا است. همان‌طور که گفتم، در گذشته ما شاهد رشدهای منفی بزرگ‌تر هم بودیم، اما در چند دهه اخیر و لااقل در سال‌های پس از انقلاب، رشدی چنین منفی را با تورمی چنین بالا تجربه نکرده‌ایم.

او افزود: در سال‌های ابتدای انقلاب با اینکه رشدهای منفی بزرگی تجربه شد، اما تورم هرگز به اندازه امروز بالا نرفت. مثلا در دهه اول انقلاب هرگز تورم به ۳۰ درصد هم نرسید. در سال ۵۹ رشد اقتصادی منفی ۲۱ درصد بوده، اما تورم ۲۳.۵ درصد بوده است.

فیاضی در جمع‌بندی شرایط فعلی اقتصاد کشور گفت: بنابراین امسال بدترین عملکردی است که ما پس از انقلاب مشاهده کردیم. یعنی با توجه به تورم نقطه‌به‌نقطه ۹۰ درصدی و تورم سالانه ۷۳.۶ درصدی، در کنار رشد اقتصادی منفی ۱۰.۱ درصدی، با بدترین رکورد تورمی پس از انقلاب مواجه هستیم و شرایط اقتصاد از هر زمان دیگری در این ۵۰ سال بدتر است.

۲۲۳۲۲۹