شانگهای؛ فراترازمناسبات دیپلماتیک – اطلاعات آنلاین

گروه سیاسی :در شرایطی که تشدید تحریم‌ها و محاصره دریایی از سوی آمریکا، فشارهای اقتصادی بر ایران را افزایش داده است، اجلاس سازمان همکاری شانگهای در قرقیزستان شاید دیگر این پرسش را پیش آوردکه عضویت در این پیمان تا چه اندازه می‌تواند به کاهش طرح انزوای سیاسی و اقتصادی ایران و ایجاد مسیرهای جایگزین برای تجارت خارجی کمک کند؛ پرسشی که کارشناسان در پاسخ به آن، شانگهای را از یک سو فرصتی برای گسترش مناسبات ایران با قدرت‌های آسیایی، تقویت همکاری‌های اقتصادی و مالی، توسعه کریدورهای زمینی و ریلی و کاهش آسیب‌پذیری کشور در برابر فشارهای غرب می‌دانند و از سوی دیگر، با اشاره به تجربه سال‌های گذشته، نسبت به ظرفیت محدود این سازمان برای تبدیل حمایت‌های سیاسی به اقدامات عملی در زمینه رفع تحریم‌ها، عادی‌سازی مبادلات تجاری و جبران محدودیت‌های ناشی از محاصره دریایی هشدار می‌دهند.

 

فرصت شکستن فضای انزوا برای ایران

دکتر فرشاد رومی، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه شهید چمران اهواز در گفتگو با اطلاعات ، با اشاره به ظرفیت سازمان همکاری شانگهای در خنثی‌سازی تلاش‌ها برای منزوی کردن ایران و کاهش آسیب‌پذیری‌های اقتصادی و دیپلماتیک کشور، گفت: اجلاس سازمان همکاری های شانگهای در شرایط کنونی برای ایران بیش از هر چیز یک فرصت برای شکستن فضای انزواست. در شرایطی که فشارهای تحریمی علیه ایران تشدید شده و اختلال در کشتیرانی و محاصره دریایی کشور هزینه‌های اقتصادی جنگ را افزایش داده است، مهم‌ترین کمک سازمان شانگهای برای ایران می‌تواند گسترش کانال‌های ارتباطی اقتصادی و مالی، تقویت همکاری با چین و روسیه، استفاده بیشتر از ارزهای ملی و سازوکارهای غیرغربی و جلوگیری از قطع کامل ارتباط ایران با اقتصاد منطقه‌ و آسیا باشد.

وی با اشاره به اینکه  از منظر اقتصادی، اجلاس شانگهای فرصتی طلایی برای ایران رای خروج از تنگنای محاصره دریایی است، گفت: با توجه به محدودیت‌های ایجاد شده توسط آمریکا در مسیرهای آب‌های جنوبی که عملاً توان واردات و صادرات کالا را تحت فشار قرار داده، تقویت همکاری با اعضای سازمان شانگهای یک ضرورت راهبردی است.

تمرکز بر شبکه‌های ترانزیتی زمینی و کریدورهای ریلی

این استاد دانشگاه تصریح کرد: مزیت اصلی این همکاری، تمرکز بر شبکه‌های ترانزیتی زمینی و کریدورهای ریلی است که برخلاف مسیرهای دریایی از کنترل مستقیم و مستقیم قدرت‌های متخاصم خارج است. این اجلاس برای ایران می‌تواند بستری برای ایجاد یک شبکه لجستیکی جایگزین فراهم کند که نه فقط تحریم‌ها را بی‌اثر می‌کند، بلکه با اتصال ایران به قلب اقتصاد آسیا، امنیت زنجیره تأمین کالا را در بلندمدت تضمین می‌کند.

رومی با اشاره به اینکه  نباید از سازمان شانگهای انتظار یک ائتلاف نظامی یا مداخله مستقیم برای حمایت از ایران داشت، گفت: این سازمان چنین ماهیتی ندارد و میان اعضای آن درباره مسائل امنیتی و سیاست خارجی اختلاف‌نظر وجود دارد. با این وجود، حضور همزمان رهبران چین، روسیه، هند و کشورهای آسیای مرکزی، این امکان را برای تهران فراهم می‌کند که مساله جنگ و فشارهای آمریکا را از یک منازعه دوجانبه ایران و آمریکا به موضوعی با ابعاد منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل کند.

 

پشتوانه عملی برای کاهش آسیب‌پذیری اقتصادی و دیپلماتیک

وی افزود: مهم‌ترین دستاورد بالقوه ایران از اجلاس بیشکک، تبدیل عضویت در شانگهای به یک پشتوانه عملی برای کاهش آسیب‌پذیری اقتصادی و دیپلماتیک کشور است. در شرایط جنگ و محاصره، هر اندازه ایران بتواند روابط خود با دولتهای غیرغربی و همسایگان را متنوع‌تر سازد و مسیرهای تجاری و مالی جایگزین بیشتری ایجاد کند و از ظرفیت کشورهای عضو سازمان شانگهای برای حفظ ارتباط با اقتصاد جهانی بهره بگیرد، هزینه سیاست انزوای ایران برای طرف مقابل افزایش خواهد یافت. این اجلاس از این منظر می‌تواند یک فرصت مهم دیپلماتیک باشد، گرچه موفقیت آن کاملاً به توان ایران در تبدیل بیانیه‌های سیاسی به همکاری‌های عملی بستگی دارد.

 

چیزی به نام انزوای ایران وجود ندارد

حسن قشقاوی سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس هم درباره سفر رئیس‌جمهوری به اجلاس شانگهای و پیامدهای حضور ایران در این اجلاس با توجه به شرایط کنونی کشور به اطلاعات گفت: ارزیابی این سفر بسیار مثبت است؛ با توجه به شرایط ناشی از محاصره آمریکا، این سفر می‌تواند از نظر دیپلماتیک و سیاسی بسیار پربار باشد و معتقدم در مقطع مناسبی انجام شده است.

وی اضافه کرد: در سخنرانی‌ها و دیدارهای دوجانبه، عالی‌ترین مقام اجرایی کشورمان می‌تواند از نزدیک و به‌صورت مستقیم، تحلیل دقیق و روشنی از شرایط موجود به رؤسای جمهوری کشورهای دوست و همسایه ارائه کند. از سوی دیگر، اگر قرار باشد تصمیمات اجرایی برای مقابله با زیاده‌خواهی‌های آمریکا، رفع تحریم‌ها، کاهش آثار محاصره یا حتی اتخاذ ترتیبات و سازوکارهای همکاری درخصوص تنگه هرمز اتخاذ شود، این اجلاس می‌تواند زمینه مناسبی برای طرح و پیگیری چنین موضوعاتی فراهم کند.

 

جامعه بین‌المللی، محدود به غرب نیست

قشقاوی درباره القای انزوای ایران از سوی غرب اظهار داشت: در جامعه جهانی، دیگر چیزی به عنوان انزوای جمهوری اسلامی ایران وجود ندارد. اگرازانزوای ایران سخن گفته می‌شود، صرفاً ازمنظرغرب است.جهان و جامعه بین‌المللی امروزدیگر محدود به غرب نیست وواقعیت‌های نظام بین‌الملل هم نشان می‌دهد که جهان به سمت چندجانبه‌گرایی حرکت کرده است. قدرت‌هایی مانند چین، روسیه و هند و بسیاری از قدرت‌های نوظهور، انحصار قدرت غرب را به چالش کشیده‌اند.

 

 برخی اعضای شانگهای درباره رفع تحریم ها اقدام مثبتی انجام نداده اند

از سوی دیگر،محمدمهدی شهریاری عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ابراز عقیده کرد برخی کشورهای عضو شانگهای  درباره رفع تحریم علیه ایران روال عادی را طی نکرده و  اقدامی مثبتی انجام نداده اند.

وی در گفتگو با روزنامه اطلاعات  افزود: از منظر پرستیژ و جایگاه بین‌المللی، عضویت ایران در پیمان شانگهای دستاورد مثبتی برای کشور بود؛ اما با وجود تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران، کشورهای مختلف از جمله چین و روسیه اقدام  چندانی برای بی‌اثر کردن این تحریم‌ها انجام نداده‌اند و مبادلات تجاری و اقتصادی آنها با ایران در حد انتظار نیست.

 شهریاری اضافه کرد: دیدارهای رئیس جمهوری با سران عضو می‌تواند فرصتی برای طرح دیدگاه‌ها و مطالبات ایران و پیگیری آنها از سوی طرف‌های مقابل باشد تا در نهایت، بحران منطقه‌ای در خلیج فارس و تنگه هرمز تا حدی مدیریت و حل‌وفصل شود یا پیشنهادهای جدیدی برای عبور از این وضعیت ارائه شود.

 

ظرفیت   شانگهای برای عبور   از تنگناهای  حمل‌ونقل

دکتربهرام امیراحمدیان، استاد جغرافیای سیاسی دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران هم در این باره به اطلاعات گفت: ساختار سازمان همکاری شانگهای به‌گونه‌ای نیست که بتواند در شرایط کنونی، ظرفیت‌های اساسی و مورد نیاز ایران برای مقابله با تحریم‌ها و محدودیت‌های ناشی از محاصره دریایی را در اختیار کشور قرار دهد. وی افزود:در حالی که  نقش  حمل و نقل دریایی در تجارت خارجی ایران،  مهم و تاثیر گذار است اما  کشورهای عضو پیمان شانگهای از طریق حمل دریایی نمی توانند ایران را برای رفع محاصره، یاری رسانند.

 وی ادامه داد: چین از مسیرهای دریایی و زمینی، هند از مسیر دریایی و پاکستان از مسیرهای زمینی و دریایی می‌توانند در تأمین مسیرهای جایگزین برای انتقال محموله‌های مورد نیاز ایران نقش‌آفرینی کنند. در این میان، بنادر قاسم و کراچی پاکستان می‌توانند به‌عنوان مسیرهای ورودی، محموله‌های مقصد ایران را دریافت و از طریق شبکه حمل‌ونقل زمینی به کشور منتقل کنند. با این حال، استفاده از مسیرهای زمینی هزینه تمام‌شده حمل‌ونقل را به‌شدت افزایش می‌دهد و پاکستان نیز در ناوگان حمل‌ونقل ریلی و جاده‌ای خود، ظرفیت مازادی فراتر از ظرفیت‌های فعلی برای اختصاص به ایران در اختیار ندارد.

این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه، همپیمانان ایران در شانگهای در میان کشورهای آسیای مرکزی هم ظرفیت مورد نیاز را نمی توانند در اختیار ایران بگذارند، گفت: آنها ظرفیت خالی در حجم زیاد برای پوشش دادن همه نیازهای ایران را ندارند.

امیر احمدیان تصریح کرد: روسیه به عنوان عضو شانگهای در همسایگی آبی ایران از طریق دریای خزر ظرفیت هایی برای تخصیص به ایران دارد، ولی روسیه خود تحریم است.    

*گفتگوها:مرصاد جعفری وفاطمه یارمحمدی