وصله ناجور نفت ونزوئلا برای ذخایر آمریکا

روزنامه خراسان نوشت: وعده پرکردن ذخایر استراتژیک نفت آمریکا با نفت ونزوئلا در نگاه نخست ساده به نظر می‌رسد: نفت بیشتری از ونزوئلا تولید و بخشی از آن به مخازن استراتژیک آمریکا منتقل شود. اما اعداد تصویر متفاوتی ارائه می‌کنند. فاصله میان موجودی فعلی و ظرفیت کامل ذخایر استراتژیک صدها میلیون بشکه است و حتی اگر نفت کافی در دسترس باشد، زیرساخت‌های آمریکا امکان تزریق نامحدود آن را ندارند. به همین دلیل، «پرکردن سریع» ذخایر استراتژیک، بیش از آنکه یک برنامه فوری باشد، پروژه‌ای چندساله است.                                     

کسری ۴۲۴ میلیون بشکه‌ای در SPR

بر اساس آخرین داده‌های منتشرشده از سوی اداره اطلاعات انرژی آمریکا، موجودی ذخایر استراتژیک نفت این کشور در هفته منتهی به ۲۱ اوت ۲۰۲۶ حدود ۲۸۹.۷ میلیون بشکه بوده است. ظرفیت اسمی ذخایر استراتژیک نیز حدود ۷۱۴ میلیون بشکه اعلام شده است.

به این ترتیب، برای پر شدن کامل مخازن، حدود:

۷۱۴−۲۸۹.۷=۴۲۴.۳ میلیون بشکه

یعنی تقریباً ۴۲۴ میلیون بشکه نفت دیگر مورد نیاز است.

البته وزارت انرژی آمریکا در داده‌های خود در مقطعی نزدیک به همین تاریخ، موجودی SPR را حدود ۲۹۴.۱ میلیون بشکه اعلام کرد. این اختلاف حدود ۴.۴ میلیون بشکه‌ای به تفاوت زمان انتشار و مبنای گزارش‌دهی دو نهاد مربوط می‌شود و اصل موضوع را تغییر نمی‌دهد: ذخایر استراتژیک آمریکا همچنان حدود ۴۲۰ تا ۴۲۵ میلیون بشکه با ظرفیت کامل فاصله دارد.

اگر تمام نفت ونزوئلا مستقیماً وارد SPR شود…

برای درک مقیاس زمانی پروژه، می‌توان یک محاسبه ساده انجام داد. اگر فرض کنیم تمام نفت اختصاص‌یافته از سوی ونزوئلا، بدون هیچ مصرف دیگری، مستقیماً به ذخایر استراتژیک آمریکا تزریق شود، زمان لازم برای جبران کسری ۴۲۴ میلیون بشکه‌ای چنین خواهد بود:

    با تزریق ۲۵۰ هزار بشکه در روز: حدود ۴.۶ سال

    با تزریق ۵۰۰ هزار بشکه در روز: حدود ۲.۳ سال

    با تزریق یک میلیون بشکه در روز: حدود ۱۴ ماه

    با تزریق ۱.۵ میلیون بشکه در روز: حدود ۹ ماه

این محاسبات از نظر ریاضی درست است، اما به فرضی بسیار غیرواقعی متکی است: این که تمام نفت ونزوئلا مستقیماً وارد SPR شود و هیچ مصرف دیگری نداشته باشد. 

در عمل، نفت ونزوئلا باید میان چند مقصد تقسیم شود: پالایشگاه‌های آمریکا، بازار عادی و صادرات، نیازهای داخلی ونزوئلا و در نهایت ذخایر استراتژیک آمریکا. بنابراین ظرفیت تولید ونزوئلا را نمی‌توان برابر با ظرفیت قابل‌اختصاص به SPR دانست.

تولید بیشتر ونزوئلا الزاماً به معنای نفت بیشتر برای SPR نیست

بر اساس برآوردهای منتشرشده، ونزوئلا هم‎اکنون حدود ۱.۲۵ میلیون بشکه نفت در روز تولید می‌کند. بیش از ۵۰۰ هزار بشکه در روز از این مقدار به پالایشگاه‌های آمریکا می‌رود؛ پالایشگاه‌هایی که برای فراوری نفت سنگین و ترش ونزوئلا، به‌ویژه در ساحل خلیج مکزیک، مناسب هستند.

در توافق جدید نیز هدف افزایش تولید ونزوئلا به حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز یا بیشتر مطرح شده است. اما این رقم به معنای تولید ۱.۵ میلیون بشکه نفت اضافی برای پر کردن SPR نیست. حتی اگر تولید ونزوئلا از ۱.۲۵ به ۱.۵ میلیون بشکه در روز برسد، افزایش حاصل حدود ۲۵۰ هزار بشکه در روز خواهد بود؛ آن هم پس از سرمایه‌گذاری، بازسازی میادین، رفع گلوگاه‌های زیرساختی و فراهم شدن تجهیزات لازم.

به بیان دیگر، عدد ۱.۵ میلیون بشکه در روز یک هدف تولیدی است، نه حجم نفت مازاد قابل انتقال به ذخایر استراتژیک.

از سوی دیگر، نفت ونزوئلا برای صادرات و انتقال به پالایشگاه‌ها به رقیق‌کننده نیاز دارد. آمریکا در چارچوب جریان فعلی، بیش از ۱۰۰هزار بشکه در روز نفتا یا رقیق‌کننده برای ترکیب با نفت سنگین ونزوئلا تأمین می‌کند. بنابراین بخشی از مناسبات نفتی دو کشور، صرفاً انتقال نفت خالص نیست و شامل مبادله و تأمین مواد لازم برای قابل‌حمل و قابل‌پالایش شدن نفت سنگین نیز می‌شود.

گلوگاه اصلی، ظرفیت تزریق SPR است

حتی در صورت وجود نفت کافی، باید توجه داشت که ذخایر استراتژیک نفت آمریکا در حفره‌های زیرزمینی ایجادشده در گنبدهای نمکی ذخیره می‌شود. هنگام تزریق نفت، آب‌نمک موجود در حفره‌ها باید خارج شود. بنابراین ظرفیت سامانه‌های پمپاژ، خطوط انتقال و چاه‌ها و تأسیسات دفع آب‌نمک، سرعت پر کردن مخازن را محدود می‌کند.

یک گزارش دفتر پاسخگویی دولت آمریکا، موسوم به GAO-۲۶-۱۰۶۹۱۸، ظرفیت طراحی پر کردن SPR را حدود ۷۸۵ هزار بشکه در روز اعلام کرده است. اما ظرفیت مؤثر و عملیاتی آن حدود ۴۴۰ هزار بشکه در روز بوده است. 

فرسودگی زیرساخت‌ها، مشکلات تعمیر و نگهداری و محدودیت در سامانه‌های دفع آب‌نمک، از جمله عوامل کاهش ظرفیت مؤثر هستند. این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا ظرفیت برداشت از SPR با ظرفیت پرکردن آن قابل مقایسه نیست. ذخایر استراتژیک آمریکا برای برداشت سریع طراحی شده و توان خروج نفت از آن در شرایط اضطراری به حدود ۴.۴ میلیون بشکه در روز می‌رسد، اما بازسازی ذخایر با سرعتی بسیار کمتر انجام می‌شود.

اگر ظرفیت مؤثر ۴۴۰ هزار بشکه در روز را مبنا قرار دهیم و فرض کنیم تمام این ظرفیت، بدون وقفه و بدون اختصاص به سایر نیازها، صرف پرکردن کسری موجود شود، زمان لازم چنین خواهد بود:

۴۲۴÷۰.۴۴=۹۶۴ روز یعنی حدود ۲.۶ سال 

این، خوش‌بینانه‌ترین برآورد عملیاتی است؛ زیرا فرض می‌کند تمام ظرفیت تزریق SPR به نفت ونزوئلا اختصاص یابد و هیچ محدودیتی در تولید، حمل‌ونقل، کیفیت نفت، قراردادها یا قیمت‌گذاری وجود نداشته باشد.

نفت ونزوئلا جایگزین ساده و یک‌به‌یک تمام نیاز SPR نیست 

مسئله تنها حجم نفت نیست؛ کیفیت نفت نیز اهمیت دارد. نفت ونزوئلا عمدتاً سنگین و ترش است و با پالایشگاه‌های پیچیده ساحل خلیج مکزیک سازگاری بیشتری دارد. ذخایر SPR نیز ترکیبی از نفت شیرین و ترش است.

بر اساس داده‌های وزارت انرژی آمریکا، از موجودی حدود ۲۹۴.۱ میلیون بشکه‌ای در یکی از آخرین مقاطع گزارش‌شده، حدود ۱۹۲.۳ میلیون بشکه نفت ترش و حدود ۱۰۱.۸ میلیون بشکه نفت شیرین بوده است. از این منظر، نفت سنگین و ترش ونزوئلا از نظر کیفی می‌تواند با بخشی از ترکیب نفت ترش SPR سازگار باشد، اما این موضوع به معنای آن نیست که تمام کسری ذخایر را بتوان بدون ملاحظات فنی و عملیاتی با نفت ونزوئلا پرکرد.

همچنین برای ورود نفت به ذخایر استراتژیک، ملاحظات فنی، مشخصات کیفی، محل ذخیره‌سازی و سازگاری با حفره‌های نمکی و شبکه انتقال باید درنظر گرفته شود. بنابراین هر بشکه نفت ونزوئلا را نمی‌توان به‌طور خودکار معادل هر بشکه نفت مورد نیاز برای تکمیل SPR دانست.در مجموع باید گفت، اگر چه نفت ونزوئلا می‎تواند یکی از منابع تأمین ذخایر استراتژیک آمریکا باشد، اما کسری حدود ۴۲۴ میلیون بشکه‌ای، تولید محدود و پرهزینه ونزوئلا، نیاز پالایشگاه‌های آمریکا، تفاوت کیفی نفت و ظرفیت مؤثر حدود ۴۴۰ هزار بشکه‌ای تزریق، همگی نشان می‌دهند که تحقق این وعده در چند هفته یا چند ماه ممکن نیست. حتی در خوش‌بینانه‌ترین سناریو، پرکردن کامل SPR حدود ۲.۶ سال یا بیشتر زمان می‌برد. بنابراین «پرکردن به‌زودی» بیش از آنکه یک برنامه عملیاتی نزدیک باشد، تعبیری سیاسی و تبلیغاتی است.