ارتفای جنگنده‌های F-15SA عربستان با قرارداد ۳ میلیارد دلاری

وزارت امور خارجه آمریکا در فوریه سال جاری با فروش یک بسته نظامی جدید به عربستان سعودی موافقت کرد؛ توافقی که راه را برای قراردادی احتمالی به ارزش ۳ میلیارد دلار در حوزه جنگنده‌های نظامی هموار می‌کند. برخلاف گمانه‌زنی‌هایی که از احتمال خرید جنگنده F-35 Lightning II توسط ریاض حکایت داشت، عربستان در واقع قصد دارد ناوگان جنگنده‌های برتری هوایی F-15SA Eagle خود را ارتقا دهد.

برنامه چند میلیارد دلاری بوئینگ به‌طور مشخص با هدف کاهش فاصله فناوری میان F-15SA و F-15EX Eagle II طراحی شده است تا ناوگان نیروی هوایی سلطنتی عربستان (RSAF) به سطحی هم‌تراز با جنگنده‌های F-15EX نیروی هوایی آمریکا برسد.

در واقع، نیروی هوایی آمریکا نیز تنها بخشی از ناوگان فعلی F-15E Strike Eagle خود را حفظ خواهد کرد و در کنار خرید تعداد زیادی F-15EX، جنگنده‌های F-15E باقی‌مانده را نیز تحت برنامه‌ای مشابه ارتقا می‌دهد.

عربستان از یک مزیت مهم برخوردار است؛ زیرا F-15SA از همان طراحی بدنه و سامانه پیشرفته کنترل پرواز دیجیتال (پرواز با سیم) استفاده می‌کند که در F-15EX به‌کار رفته است. به همین دلیل، تبدیل این جنگنده‌ها به استاندارد جدید نیازی به بازسازی گسترده سازه ندارد.

علاوه بر این قرارداد بزرگ برای پشتیبانی و بهبودهای مکانیکی، عربستان حدود ۵ میلیارد دلار دیگر نیز برای نصب سامانه‌های جدید و نوسازی ناوگان خود هزینه می‌کند.

از آنجا که F-15SA شباهت‌های مهمی با F-15EX دارد، امکان ارتقای آن به سطحی نزدیک به Eagle II فراهم است. در نتیجه، جنگنده‌های F-15SA عربستان پس از تکمیل این پروژه حتی از F-15E Strike Eagleهای نیروی هوایی آمریکا نیز توانمندتر خواهند بود.

F-15SA؛ نسخه‌ای ارتقایافته از Eagle

اگرچه F-15SA از نظر ساختار بدنه با F-15EX یکسان است، اما مجموعه رایانه‌ها و سامانه‌های الکترونیکی آن از نظر توانایی میان F-15E Strike Eagle قدیمی و F-15EX Eagle II قرار می‌گیرد.

هر دو جنگنده F-15SA و F-15EX به لطف سامانه پیشرفته پرواز با سیم دارای دو جایگاه تسلیحاتی اضافه برای حمل موشک‌های هوا‌به‌هوا هستند؛ قابلیتی که در نبردهای هوایی اهمیت زیادی دارد. این ویژگی ظرفیت حمل موشک را از ۸ فروند به ۱۲ فروند افزایش داده و آن‌ها را به جنگنده‌هایی با بیشترین ظرفیت حمل تسلیحات در میان نیروهای هوایی کشورهای غربی تبدیل کرده است.

جنگنده F-15SA همچنین به همان پردازنده پیشرفته Advanced Display Core Processor II مجهز است که در F-15EX نیز استفاده می‌شود. این پردازنده توانایی پردازش میلیاردها دستور در هر ثانیه را دارد.

این سامانه‌ها نقش کلیدی در نرم‌افزار معماری باز مأموریت (Open Mission Systems) ایفا می‌کنند؛ نوعی از معماری که امکان افزودن فناوری‌های جدید را در آینده فراهم کرده و به نوعی جنگنده را در برابر تهدیدهای «آینده‌نگرانه» یا Future-proof می‌کند.

در مقابل، جنگنده‌های F-15E نیروی هوایی آمریکا از رایانه‌های ضعیف‌تری بهره می‌برند و به همین دلیل قادر به اجرای تمام قابلیت‌های موجود در F-15SA نیستند؛ هرچند آن‌ها نیز در حال دریافت ارتقاهای مشابه در حوزه جنگ الکترونیک هستند تا بخشی از این فاصله جبران شود.

با این حال، حتی پس از پایان این ارتقاها نیز F-15E Strike Eagle از نظر توانایی به سطح جنگنده‌های F-15SA عربستان یا F-15EX Eagle II نخواهد رسید. از آنجا که این جنگنده‌ها سال‌های زیادی در خدمت بوده‌اند و عمر عملیاتی قابل‌توجهی را پشت سر گذاشته‌اند، نیروی هوایی آمریکا ترجیح داده است سرمایه‌گذاری بیشتری روی خرید بدنه‌های جدید انجام دهد تا ارتقای گسترده هواپیماهای قدیمی.

Eagle هوشمند می‌شود؛ دیجیتالی شدن ناوگان F-15

نیروی هوایی آمریکا در حال کاهش تعداد جنگنده‌های قدیمی F-15 است تا بودجه لازم برای نوسازی ناوگان خود را تأمین کند؛ برنامه‌ای که طی سال‌های آینده با ورود نخستین جنگنده‌های عملیاتی نسل ششم همراه خواهد بود. در این میان، F-15E Strike Eagle که یکی از موفق‌ترین کارنامه‌های رزمی در تاریخ هوانوردی نظامی را دارد نیز تحت این طرح قرار گرفته است. از مجموع ۲۱۸ فروند F-15E، تنها ۹۹ فروند که به فناوری‌های پیشرفته‌تر و موتورهای قدرتمندتر مجهز هستند، در خدمت باقی خواهند ماند.

نیروی هوایی آمریکا تصمیم گرفته است جنگنده‌های F-15E مجهز به موتورهای F100-PW-229 را حفظ و نوسازی کند و ۱۱۹ فروند مجهز به موتورهای F100-PW-220 را از خدمت خارج سازد. جنگنده‌های باقی‌مانده به سامانه Eagle Passive Active Warning Survivability System (EPAWSS) مجهز خواهند شد؛ سامانه‌ای که برخی از این هواپیماها هم‌اکنون نیز از آن بهره می‌برند و توانایی آن‌ها در جنگ الکترونیک را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

در مقابل، جنگنده‌های F-15SA نیروی هوایی سلطنتی عربستان از موتورهای General Electric F110-GE-129 استفاده می‌کنند؛ همان موتورهایی که روی F-15EX نیز نصب شده‌اند.

نیروی هوایی آمریکا با استانداردسازی سامانه‌های الکترونیکی میان F-15E و F-15EX، در حال تبدیل این جنگنده دوران جنگ سرد و «کامیون حمل بمب» به یک پلتفرم بادوام و پرظرفیت برای همکاری با جنگنده‌ها و بمب‌افکن‌های نسل آینده است.

F-15E پس از این ارتقاها می‌تواند به‌راحتی با مفاهیمی مانند «Kill Web» و «Combat Cloud» که برای پلتفرم‌های نسل آینده طراحی شده‌اند، یکپارچه شود. این قابلیت به جنگنده‌های قدیمی اجازه می‌دهد در نبردهای آینده نیز در برابر رقبای هم‌سطح عملکرد مؤثری داشته باشند.

رادار APG-82؛ افزایش چشمگیر قدرت درگیری از فواصل دور

علاوه بر سامانه پیشرفته جنگ الکترونیک، عربستان قصد دارد جنگنده‌های F-15SA خود را به رادار آرایه فازی فعال APG-82 ساخت RTX-Raytheon مجهز کند؛ همان راداری که روی F-15EX نیز نصب می‌شود. این ارتقا بخشی از بسته سخت‌افزاری ۵ میلیارد دلاری نوسازی ناوگان عربستان است.

رادار APG-82 برد مؤثر مهم‌ترین موشک هوا‌به‌هوای F-15 یعنی AIM-120 AMRAAM را در نبردهای فراتر از میدان دید (BVR) به شکل قابل‌توجهی افزایش می‌دهد. ریتون سال گذشته اعلام کرد که با استفاده از این رادار و موشک AIM-120 رکورد جدیدی در برد درگیری ثبت کرده است.

تمرکز بر مقابله با پهپادها و موشک‌های کروز

تهدید اصلی نیروی هوایی عربستان جنگنده‌های پنهانکار روسی یا چینی نیست، بلکه اهدافی با سطح مقطع راداری پایین است که در ارتفاع کم پرواز می‌کنند؛ اهدافی مانند مهمات سرگردان، موشک‌های کروز و پهپادهای انتحاری.

رادار جدید با کاهش چشمگیر بازتاب‌های ناشی از سطح زمین، توانایی شناسایی، رهگیری و هدف‌گیری این تهدیدها را با دقت و سرعت بسیار بیشتری فراهم می‌کند.

نیروی هوایی عربستان از نسخه‌های پیشرفته موشک AMRAAM استفاده می‌کند. با رادارهای مکانیکی قدیمی، خلبان می‌توانست موشک را از فاصله دور شلیک کند، اما رادار تنها قادر بود هم‌زمان اطلاعات هدایت را برای تعداد محدودی از موشک‌ها ارسال کند.

رادار APG-82 این محدودیت را برطرف می‌کند و به جنگنده F-15SA اجازه می‌دهد تعداد زیادی هدف هوایی را به‌طور هم‌زمان در زاویه‌ای گسترده رهگیری کند. این قابلیت امکان اجرای مؤثرتر تاکتیک‌های «نگاه از بالا و شلیک به پایین» (Look-down/Shoot-down) را فراهم می‌سازد.

رادار APG-82 همچنین بازتاب‌های ناشی از سطح بیابان را به‌صورت دیجیتالی حذف کرده و قادر است امضای بسیار کوچک پهپادهای ارتفاع پایین را در فواصل بسیار بیشتری نسبت به گذشته شناسایی کند. این سامانه می‌تواند به‌طور هم‌زمان اطلاعات هدایت مستقل و پیوسته را از طریق لینک داده برای چندین موشک AMRAAM در حال پرواز ارسال کند.

در نتیجه، خلبان F-15SA می‌تواند از حداکثر برد موشک‌ها، به‌طور هم‌زمان به یک دسته پهپاد یا آرایش جنگنده‌های دشمن شلیک کند و حتی هنگام انجام مانورهای سنگین با شتاب بالا، همچنان رهگیری دقیق همه اهداف را حفظ کند.

اثبات‌شده و قابل اعتماد؛ ارتقای یک جنگنده موفق

سامانه Eagle Passive Active Warning Survivability System (EPAWSS) توسط BAE Systems توسعه یافته و جنگنده قدیمی F-15E Strike Eagle را به یک سامانه رزمی متناسب با عصر دیجیتال تبدیل می‌کند.

این سامانه با بهره‌گیری از حسگرهای دفاعی و قابلیت‌های پیشرفته اخلال الکترونیکی، می‌تواند سامانه‌های هدف‌گیری دشمن را کور یا فریب دهد و در نتیجه، شانس بقای F-15 را در میدان نبرد به‌طور قابل‌توجهی افزایش دهد.

با نصب این سامانه، ناوگان F-15 نیروی هوایی آمریکا (USAF) و نیروی هوایی سلطنتی عربستان (RSAF) نسبت به گذشته توانایی بسیار بیشتری در بقا و مقابله با تهدیدها خواهند داشت.

برای باز کردن مسیر ورود F-15EX، به عنوان جنگنده نسل ۴.۵ با قدرت و عملکرد بالاتر، نیروی هوایی آمریکا در حال بازنشسته کردن سریع جنگنده‌های قدیمی F-15C و F-15D است که طراحی آن‌ها به دهه ۱۹۷۰ بازمی‌گردد.

در آینده، F-15E و F-15EX در کنار یکدیگر نقش مهمی در میدان نبرد ایفا خواهند کرد. این جنگنده‌ها پس از شناسایی اهداف، با استفاده از تسلیحات دورایستا (Stand-off Weapons) آن‌ها را مورد حمله قرار می‌دهند و در عین حال به‌عنوان «کامیون موشکی» (Missile Truck) از جنگنده‌های نسل آینده در پشت خطوط دشمن پشتیبانی می‌کنند.

در مقابل، عربستان نیازی به چنین تغییر ساختاری در ناوگان خود ندارد، زیرا تمامی جنگنده‌های F-15SA از ابتدا شباهت زیادی به جدیدترین نسخه Eagle داشته و عمر عملیاتی بدنه آن‌ها نیز بسیار کمتر است.

اگرچه هیچ‌یک از نسخه‌های F-15 هرگز مانند F-22 پنهانکار نخواهند بود، اما سامانه قدرتمند جنگ الکترونیک آن‌ها به لطف اقدامات متقابل پیشرفته، امکان نفوذ عمیق‌تر به حریم هوایی تحت حفاظت دشمن را فراهم می‌کند.

علاوه بر ارتقای F-15E، نیروی هوایی آمریکا اعلام کرده است تعداد جنگنده‌های جدید F-15EX Eagle II را نیز دو برابر خواهد کرد تا جایگزین Strike Eagle شوند؛ به این ترتیب، تعداد سفارش‌ها از ۱۲۹ فروند به ۲۶۷ فروند افزایش یافته است.

بر اساس برنامه تولید انبوه بوئینگ با نرخ دو فروند در ماه، تاکنون ۲۵ فروند F-15EX وارد خدمت شده‌اند و این شرکت انتظار دارد سالانه ۲۴ فروند دیگر را با هزینه‌ای حدود ۳ میلیارد دلار تحویل دهد. برخلاف سال‌های گذشته که تعداد سفارش‌های سالانه به‌طور مداوم کاهش پیدا می‌کرد، نیروی هوایی آمریکا اکنون مسیر خود را تغییر داده است.

همکاری تیمی؛ عصر پهپادهای Loyal Wingman

سامانه EPAWSS آن‌قدر در ایجاد اخلال الکترونیکی مؤثر است که حتی جنگنده‌های غیرپنهانکار F-15 نیز می‌توانند در محیط‌های با تهدید بالا شانس بقای بیشتری داشته باشند.

برخلاف سامانه آنالوگ Tactical Electronic Warfare System متعلق به دهه ۱۹۸۰، سامانه EPAWSS از پردازش دیجیتال پرسرعت استفاده می‌کند و قادر است به‌صورت هم‌زمان تهدیدها را در سراسر طیف الکترومغناطیسی شناسایی و روی آن‌ها اخلال ایجاد کند.

البته این تنها نخستین گام در مسیر تحول دیجیتال Strike Eagle محسوب می‌شود. در کنار ارتقای سامانه‌های کابین، افزایش ظرفیت لینک داده و قابلیت‌های ارتباطی، امکان سازگاری با نسل آینده سامانه‌های تسلیحاتی نیز به این جنگنده افزوده خواهد شد.

در آینده، انتظار می‌رود F-15E به سامانه‌هایی مجهز شود که امکان هماهنگی و کنترل هواگردهای رزمی بدون سرنشین مشارکتی (Collaborative Combat Aircraft) یا همان پهپادهای Loyal Wingman را فراهم کنند.

این پهپادها به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که هزینه ساخت پایینی داشته باشند و از دست رفتن آن‌ها در میدان نبرد قابل قبول باشد. وظیفه آن‌ها این است که در صورت ناتوانی جنگنده سرنشین‌دار در دفع یک موشک دشمن، خود را در مسیر حمله قرار دهند و مانند یک «اسفنج موشکی» (Missile Sponge) ضربه را به‌جای هواپیمای سرنشین‌دار دریافت کنند.

به بیان دیگر، این پهپادها مستقیماً وارد خطرناک‌ترین بخش سامانه‌های پدافندی دشمن می‌شوند تا از جنگنده‌های سرنشین‌دار محافظت کنند.

پیش‌بینی می‌شود در آینده بخش عمده ناوگان نیروی هوایی آمریکا را همین هواگردهای تاکتیکی بدون سرنشین تشکیل دهند و جنگنده‌های سرنشین‌دار بیشتر نقش «فرمانده میدان نبرد» یا Quarterback را بر عهده داشته باشند.

نیروی هوایی آمریکا قصد دارد تا یک هزار فروند از این پهپادها را خریداری کند. پس از تکمیل فرآیند یکپارچه‌سازی در دهه ۲۰۳۰، این پهپادها قادر خواهند بود با تمامی هواگردهای نیروهای مسلح آمریکا و همچنین بسیاری از جنگنده‌های کشورهای متحد به‌صورت یکپارچه همکاری کنند.