خانه سالمندان خصوصی چه وضعیتی دارد؟/ مهدی صمیمی :بیشترین دغدغه سالمندان احساس رهاشدگی و فراموش شدن بود

به گزارش خبرگزاری زیرنویس، سال گذشته رئیس سازمان بهزیستی اعلام کرد 14 درصد جمعیت کشور را سالمندان تشکیل می‌دهند و ایران جزو کشورهایی است که در آستانه‌ی انفجار سالمندی قرار دارد. آمار حاکی از آن است که تا سال ۱۴۲۰ بیش از ۳۱ درصد جمعیت ایران را سالمندان تشکیل خواهند داد. حال باید دید مراکز سالمندان آیا توان پذیرش این جمعیت را دارند؟ سالمندانی که ممکن است بدون خواست و اراده خود وارد فضایی شوند که به دور از خانواده است و در شرایطی قرار می‌‎گیرند که برایشان می‌تواند از نظر روانی دردناک باشد.

در این گزارش به این موضوع می‌پردازیم و با مسئول یک خانه سالمندان در تهران و کارگردان نمایشی که به این موضوع پرداخته گفتگو کرده‌ایم.

مسئول یک خانه سالمندان: حضور در آسایشگاه هرچقدر هم باکیفیت، زندگی اجباری است

بسیاری از خانواده‌ها، سپردن سالمند خود به خانه سالمندان را آخرین راه‌حل می‌دانند؛ تصمیمی که معمولاً پس از طی کردن همه راه‌های ممکن برای نگهداری از او در خانه گرفته می‌شود. مسئول یکی از خانه‌های سالمندان خصوصی در شمال تهران با تأیید این موضوع می‌گوید بیشتر خانواده‌ها زمانی این گزینه را انتخاب می‌کنند که دیگر امکان مراقبت از سالمند در منزل را نداشته باشند.

به گفته او، این مرکز خصوصی است و به همین دلیل اغلب خانواده‌های مرفه آن را انتخاب می‌کنند که توانایی پرداخت هزینه‌ها را داشته باشند. در مقابل، مراکز دولتی یا تحت پوشش خیریه‌ها، با دریافت هزینه کمتر، پذیرای سالمندانی هستند که از حمایت‌های دولتی یا خیرین بهره‌مند می‌شوند.

این مسئول درباره خدمات ارائه‌شده در مرکز که جزو مراکز با سطح A است، توضیح می‌دهد که علاوه بر مراقبت‌های شبانه‌روزی، خدمات روان‌شناسی، مددکاری، فیزیوتراپی، کاردرمانی، پزشک متخصص سالمندان، مربی ورزشی و مسئول تغذیه نیز به‌صورت منظم در اختیار سالمندان قرار می‌گیرد و متخصصان این حوزه‌ها کدام هفته‌ای دو بار در مرکز حضور دارند.

او درباره وضعیت جسمانی سالمندان می‌گوید: «در این مرکز هم سالمندان مستقل داریم که توانایی راه رفتن دارند و هم افرادی که وابسته به تخت هستند و به مراقبت کامل نیاز دارند.»

به گفته مسئول این مرکز، مدت اقامت سالمندان یکسان نیست؛ برخی خانواده‌ها پس از مدتی از تصمیم خود منصرف می‌شوند و سالمند را به خانه بازمی‌گردانند، اما بسیاری نیز تا پایان عمر در مرکز می‌مانند.

او معتقد است در مواردی احساس عذاب وجدان خانواده‌ها نیز در تغییر این تصمیم مؤثر است، هرچند اغلب پیش از انتخاب خانه سالمندان، همه راه‌های موجود دیگر را امتحان کرده‌اند.

او با اشاره به سختی کار مراقبت از سالمندان تأکید می‌کند: «بدون علاقه و عشق، انجام این کار امکان‌پذیر نیست. مراقبت از سالمندان بسیار دشوار است و کازیرنویسن اگر علاقه نداشته باشند، دوام نمی‌آورند.»

این مسئول، مهم‌ترین نقطه قوت مجموعه را رعایت استانداردها و کیفیت خدمات می‌داند و می‌گوید: «تبلیغات چندانی انجام نمی‌دهیم و رضایت سالمندان و خانواده‌هایشان باعث معرفی مرکز به دیگران شده است.»

با این حال، او معتقد است یکی از مشکلات مهم خانه‌های سالمندان، محدودیت خروج سالمندان از مرکز است. به گفته وی، برخلاف برخی گروه‌های دیگر مانند افراد دارای معلولیت که از خدمات حمل‌ونقل ویژه بهره‌مند هستند، امکانات مناسبی برای خروج سالمندان از مراکز و حضور آن‌ها در فضاهای شهری وجود ندارد و مراکز نیز اجازه ندارند سالمندان را خارج از مجموعه ببرند.

البته در داخل مرکز، برنامه‌های تفریحی و فعالیت‌های گروهی برای سالمندان در حیاط ویلایی مرکز برگزار می‌شود و خانواده‌ها نیز در سه روز از هفته امکان ملاقات با عزیزان خود را دارند.

این مسئول در بخش دیگری از گفت‌وگو، بر ضرورت توسعه خدمات حمایتی برای سالمندان پیش از رسیدن به مرحله بستری در خانه سالمندان تأکید می‌کند و می‌گوید: «بهتر است مراکزی با حمایت دولت ایجاد شوند تا از سالمندان در منزل یا پیش از وابستگی کامل مراقبت شود. پیشگیری از رسیدن سالمند به شرایطی که خانواده دیگر توان نگهداری از او را نداشته باشد، بسیار مؤثرتر از انتقال او به خانه سالمندان است.»

او در پایان با بیان اینکه «هرچقدر هم امکانات یک خانه سالمندان مناسب باشد، زندگی در آن اجباری است»، تأکید می‌کند: «به نظر من همین اجبار، از نظر روحی بر سالمندان تأثیر می‌گذارد و حتی می‌تواند طول عمر آن‌ها را کاهش دهد.»

نویسنده‌ و کارگردان  «اینجا سال‌مندند»: بیشترین دغدغه سالمندان احساس رهاشدگی و فراموش شدن است

مهدی صمیمی، نویسنده و کارگردان نمایش «اینجا سال‌مندند»، با بیان اینکه دغدغه خانه‌های سالمندان سال‌ها ذهن او را درگیر کرده است، گفت پیش از نگارش این اثر، تحقیقات میدانی و بازدیدهای متعددی از خانه‌های سالمندان داشته و حتی زمانی قصد راه‌اندازی پویشی برای تشویق مردم به دید و بازدید نوروزی از سالمندان را داشته است. نمایش «اینجا سال‌مندند» قرار است از شنبه ۲۷ تا ۳۱ تیر ساعت 21 در کاخ هنر اجرا شود. 

او درباره ایده شکل‌گیری این نمایش که در سبک رئالیسم جادویی است، گفت: «این پرسش برایم مطرح شد که آیا ممکن است انسان به جایی برسد که دیگر نخواهد هیچ کاری انجام دهد و به انفعال مطلق برسد. به نظرم بسیاری از ساکنان خانه‌های سالمندان، به دلیل نداشتن چشم‌اندازی برای آینده، در چنین وضعیتی قرار می‌گیرند.»

صمیمی خانه سالمندان را مکانی دانست که «ورود به آن با اختیار انسان است اما خروج از آن تنها با مرگ رقم می‌خورد» و افزود: «به همین دلیل، مرگ در این فضا حضوری دائمی دارد و نمی‌توان آن را انکار کرد. ساکنان این مراکز هر روز با انتظار مرگ زندگی می‌کنند و همین موضوع، خانه سالمندان را به مکانی ویژه، اما بسیار غم‌انگیز تبدیل کرده است.»

این کارگردان با اشاره به گفت‌وگوهایش با سالمندان اظهار کرد: «بیشترین دغدغه آن‌ها احساس رهاشدگی و فراموش شدن بود. بسیاری از آن‌ها از نبود محبت و توجه فرزندان یا نزدیکانشان گلایه داشتند و احساس دیده نشدن، بزرگ‌ترین رنج مشترکشان بود.»

او همچنین با اشاره به نتایج برخی مطالعات گفت: «برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهد بسیاری از سالمندان پس از ورود به خانه سالمندان دچار افسردگی می‌شوند و در مواردی نیز طول عمرشان کاهش می‌یابد. احساس تنهایی و فراموش شدن از مهم‌ترین عوامل این وضعیت است.»

صمیمی درباره بازتاب این مشاهدات در نمایش «اینجا سال‌مندند» توضیح داد: «تلاش کردم دغدغه‌ها و سبک زندگی سالمندان را در اثر نشان دهم. جهان بسیاری از آن‌ها به تختی که روی آن زندگی می‌کنند محدود شده و اگر توان راه رفتن داشته باشند، تنها فضای کوچکی اطراف همان تخت در اختیارشان است. در کنار این محدودیت، انتظار برای مرگ نیز بخشی از زندگی روزمره آن‌هاست.»

او فضای خانه‌های سالمندان را به طور کلی اندوه‌بار توصیف کرد و گفت: «افرادی که برای نخستین بار همراه من به این مراکز می‌آمدند، پس از ورود به شدت تحت تأثیر فضای آن قرار می‌گرفتند و نمی‌توانستند غم حاکم بر محیط را نادیده بگیرند.»

این کارگردان در عین حال از برخی تجربه‌های متفاوت خود نیز یاد کرد و گفت: «با بانویی تحصیل‌کرده آشنا شدم که با وجود شرایطش از کسی شکایتی نداشت. همچنین خانم سالمند دیگری را دیدم که همیشه آرایش می‌کرد و لاک می‌زد و می‌گفت دوست دارد خودش را آراسته نگه دارد. این روحیه برایم بسیار جالب بود.»

صمیمی به برخی روایت‌های غیرمنتظره از خانه‌های سالمندان نیز اشاره کرد و گفت: «یکی از سالمندان، بانویی بود که ۸۰ سال در انگلستان زندگی کرده بود و پس از انتقال به ایران دیگر به آن کشور بازنگشته بود. او هنگام گفت‌وگو با من فارسی نمی‌دانست و به زبان انگلیسی صحبت می‌کرد. همچنین خانم سالمند دیگری را دیدم که کازیرنویسن می‌گفتند از روزی که خانواده‌اش او را به خانه سالمندان آورده‌اند، دیگر هیچ حرفی نزده است.»

او درباره مخاطبان نمایش «اینجا سال‌مندند» نیز گفت: «این نمایش برای همه بزرگسالان است و فکر می‌کنم افراد بالای ۱۶ سال از هر قشر و گروهی می‌توانند مخاطب آن باشند، زیرا همه انسان‌ها روزی سالمند می‌شوند یا در خانواده و جامعه با سالمندان سر و کار خواهند داشت.»

صمیمی درباره پیام نمایش تأکید کرد: «قصد نداشتم پیام مشخصی ارائه دهم یا قضاوتی انجام دهم. تنها تلاش کردم این وضعیت را به تصویر بکشم تا هر مخاطب برداشت خودش را داشته باشد. مهم‌ترین هدفم تاباندن نور توجه به خانه‌های سالمندان و افرادی بود که در آنجا زندگی می‌کنند.»

وی همچنین با اشاره به بازخورد یکی از مخاطبان نمایش گفت: « در این اثر هیچ قضاوتی درباره خانواده‌هایی که عزیزان خود را به خانه سالمندان سپرده‌اند وجود ندارد، زیرا ممکن است هر خانواده به دلایل مختلف و از سر ناچاری چنین تصمیمی گرفته باشد.»

کارگردان نمایش «اینجا سال‌مندند» در پایان با اشاره به سوابق هنری خود گفت: «این حدود دهمین تجربه کارگردانی من است، اما به دلیل برخی مشکلات، بسیاری از آثارم فرصت اجرای عمومی پیدا نکردند. «اینجا سال‌مندند» سومین نمایشی است که به صورت رسمی روی صحنه می‌رود.» وی افزود که دارای مدرک کارشناسی ارشد کارگردانی نمایش است.

در داستان این نمایش آمده: اینجا سرای سالمندانی بود که امروز در معرض تخریب است و تخلیه شده، ۴ نفر مانده‌اند. بی‌کس و کار، بی قیم. در انتظار مرگ با تلاش برای نمردن.

پایان خبر / زیرنویس / کدخبر 1231462