قطع برق و افزایش شکایات؛ مردم از نابودی وسایل برقی و عدم پرداخت خسارت می‌گویند / شرکت برق: خسارت تحت شرایط خاص بیمه است / اما مشترکان چه می‌ گویند؟

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر؛ خاموشی‌های پراکنده و قطع‌ و‌ وصل برق دوباره به یکی از نگرانی‌های خانوارها تبدیل شده است؛ نگرانی‌ای که این‌بار فقط به ماندن در گرما، از کار افتادن آسانسور یا قطع اینترنت محدود نمی‌شود. برخی خانواده‌ها می‌گویند پس از بازگشت برق، یخچال، ماشین لباسشویی، کولر یا تلویزیونشان دیگر روشن نشده یا با خرابی برد، موتور و کمپرسور روبه‌رو شده‌اند.

در چنین شرایطی یک پرسش مهم پیش روی مشترکان قرار می‌گیرد؛ «خسارت وسیله‌ای که هم‌زمان با خاموشی یا نوسان برق سوخته است، بر عهده چه کسی است؟ شرکت برق، بیمه‌ای که مبلغ آن روی قبض دریافت می‌شود یا بیمه خصوصی لوازم خانگی؟»

پاسخ، برخلاف ظاهر ساده پرسش، چندان روشن نیست. روایت‌های مردم از پرداخت خسارت نیز دوگانه است؛ گروهی می‌گویند بدون پرداخت هزینه، وسیله‌شان که بیمه کرده بودند تعمیر شده و گروهی دیگر بعد از تهیه مدارک، ثبت پرونده و انتظار طولانی، با پیام «عدم شمول خسارت» روبه‌رو شده‌اند.

برق آمد، اما ماشین لباسشویی دیگر روشن نشد

سارا، کارمند یک شرکت خصوصی، به اقتصادنیوز می‌گوید پس از یکی از خاموشی‌های اخیر، ماشین لباسشویی خانه‌اش از کار افتاد: «برق که وصل شد، دستگاه روشن نشد. تعمیرکار گفت بخشی از سیستم برق و برد آسیب دیده و احتمال زیاد قطع‌و‌وصل یا نوسان برق عامل خرابی بوده است. قبل از آن هیچ نشانه‌ای از خرابی نداشت در نهایت عددی که برای تعمیر برد ماشین لباسشویی به او اعلام شد ۳۰ میلیون تومان بود.»

در خانه الهام، وسیله دیگری قربانی بازگشت برق شده است: «یخچال روشن بود که برق رفت. وقتی برق آمد، دیگر صدای موتور نیامد. تعمیرکار بعد از بررسی گفت برد یخچال سوخته است. تصور می‌کردیم محافظ جلوی چنین اتفاقی را می‌گیرد، اما گفتند محافظ هم همیشه نمی‌تواند در برابر همه نوسان‌ها مقاومت کند.»

نرگس حتی با وضعیتی متفاوت روبه‌رو شده است. او می‌گوید نخست محافظ برق سوخت: «بوی سوختگی آمد و دیدیم محافظ از کار افتاده است. خوش‌شانس بودیم که این‌بار خود یخچال نسوخت، اما حالا برای همه وسایل دنبال محافظ جداگانه هستیم. هزینه خرید چند محافظ هم کم نیست.»

یک تعمیرکار لوازم خانگی نیز از افزایش تماس‌ها در روزهای قطع‌و‌وصل برق خبر می‌دهد: «وقتی خاموشی زیاد می‌شود، تماس برای خرابی برد یخچال، لباسشویی و ظرفشویی بالا می‌رود. درباره کولرها هم سوختن موتور، خازن یا آسیب دیدن قطعات برقی بیشتر گزارش می‌شود. بعضی خرابی‌ها دقیقاً هنگام رفتن برق اتفاق نمی‌افتد؛ شوک اصلی می‌تواند زمان برگشت برق وارد شود.»

خانواده دیگری نیز که درگیر تعمیر دینام کولرشدند برای تعویض سیم پیچ یک کولر آبی ۷۰۰۰، حدود ۱۰ میلیون تومان پرداخت و برای تعویض قطعه استارت کولر نیز ۳ میلیون تومان پرداخت کردند.

خاموشی روی کاغذ «پراکنده» است، خسارت در خانه واقعی

هم‌زمان با روایت خانوارها، فشار بر شبکه برق نیز افزایش یافته است. به گزارش شرکت برق، تقاضای لحظه‌ای برق در ساعت ۱۳ و ۴۴ دقیقه روز ۲۰ تیر ۱۴۰۵ به ۷۴ هزار و ۴۴۹ مگاوات رسید؛ رقمی که حدود ۱۰ هزار مگاوات بیشتر از روز مشابه سال قبل اعلام شد

شرکت مدیریت شبکه برق ایران پیش‌بینی کرده بود در فاصله ۲۳ تا ۲۷ تیر، نیاز مصرف برق از مرز ۷۵ هزار و ۵۰۰ مگاوات عبور کند. همین گزارش بازه ۱۵ تیر تا ۱۵ مرداد را «محدوده بحرانی تأمین برق» معرفی کرده است. گرما فقط مصرف را بالا نبرده، بلکه تجهیزات انتقال و توزیع برق را نیز در معرض خرابی قرار داده است.

برآورد مرکز پژوهش‌های مجلس نیز ناترازی برق در پیک تابستان ۱۴۰۵ را در سناریوی واقع‌بینانه حدود ۱۳ هزار و ۶۰۰ مگاوات می‌داند. در این برآورد، حداکثر توان تأمین هم‌زمان شبکه حدود ۶۸ هزار و ۴۲۰ مگاوات و تقاضای احتمالی در اوج تابستان بیش از ۸۱ هزار مگاوات محاسبه شده است. این اعداد نشان می‌دهد هرچه گرما و مصرف بالاتر می‌رود، احتمال اعمال محدودیت یا بروز اشکال فنی در شبکه نیز بیشتر می‌شود؛ اما در گزارش‌های رسمی روزانه، رقم شفاف و به‌روزی از تعداد نوسان‌های برق، تعداد وسایل خانگی آسیب‌دیده یا ارزش خسارت تحمیل‌شده به خانوارها منتشر نمی‌شود.

قبض دوم خاموشی؛ از تعمیر برد تا خرید محافظ

خاموشی برای خانواری که وسیله‌اش آسیب دیده، با وصل شدن برق تمام نمی‌شود. هزینه بازدید، عیب‌یابی، تعمیر، خرید قطعه و گاهی تعویض کامل دستگاه تازه از همان لحظه آغاز می‌شود.

بر اساس جدول قیمت‌های موجود در فضای مجازی در تیر ۱۴۰۵، اجرت تعمیر برد یخچال معمولی حدود یک میلیون و ۵۷۰ هزار تا دو میلیون و ۷۰ هزار تومان و اجرت تعمیر برد یخچال ساید حدود دو میلیون و ۶۱۰ هزار تا سه میلیون و ۴۵۰ هزار تومان اعلام شده است. این فقط دستمزد تعمیر است قیمت قطعات گاهی از 2و سه میلیون تومان شروع و بسته به وسیله برقی تا ۵۰ میلیون یا بیشتر هم می‌رود.

هزینه تعویض کمپرسور نیز بدون احتساب قیمت قطعات، بین دو میلیون و ۱۷۰ هزار تا دو میلیون و ۸۸۰ هزار تومان اعلام شده است.

محافظی که خودش سوخت؛ وسیله‌ای که بیمه قبول نکرد

افزایش نگرانی از نوسان برق، تقاضا برای خرید محافظ را هم بیشتر کرده است. یکی از فروشندگان تجهیزات برقی به اقتصادنیوز می‌گوید:«مشتری قبلاً یک محافظ چندراهی برای چند وسیله می‌خرید، اما حالا برای یخچال، لباسشویی، ظرفشویی، پکیج و کولر محافظ جدا می‌خواهد. خیلی‌ها بعد از سوختن یک وسیله برای خرید مراجعه می‌کنند.»

با این حال، داشتن محافظ الزاماً به معنی پذیرش خسارت از سوی بیمه یا شرکت برق نیست. در فرایند کارشناسی، علت خرابی باید مشخص شود. فرسودگی قطعات، ایراد سیم‌کشی داخل ساختمان، استفاده نادرست، تعمیر قبلی، خرابی محافظ یا مشکل داخلی دستگاه ممکن است به‌عنوان علت جایگزین مطرح شود.

همین نقطه، آغاز اختلاف میان مشترک، تعمیرکار، شرکت توزیع و بیمه‌گر است؛ مشترک می‌گوید دستگاه هم‌زمان با خاموشی سوخته، اما کارشناس باید تأیید کند منشأ خرابی «قطعی برق یا نوسان برق» بوده است.

بیمه روی قبض برق دقیقاً چه چیزی را پوشش می‌دهد؟

تا سال گذشته پاسخ رسمی این بود که هر خرابی ناشی از نوسان برق لزوماً زیر پوشش بیمه مشترکان قرار نمی‌گیرد.

طبق گزارش‌های سال قبل بیش از ۷۰ درصد درخواست‌های خسارت ثبت‌شده مربوط به خرابی وسایل برقی در اثر نوسان بود، اما قرارداد وقت بیمه، خرابی ساده وسایل برقی بر اثر نوسان یا قطع‌ و‌ وصل مکرر را پوشش نمی‌داد و عمدتاً خسارت‌های ناشی از آتش‌سوزی و انفجار مرتبط با جریان برق را جبران می‌کرد. سال گذشته از حدود هفت هزار پرونده ثبت‌شده در قرارداد قبلی، نزدیک به ۵۰۰ پرونده در حال رسیدگی و ۳۱۲ پرونده نیازمند تکمیل مدارک بوده است. این وضعیت در سال ۱۴۰۵ قرار است تغییر کند.

عبدالامیر یاقوتی، مدیرکل دفتر امور مشتریان توانیر، در گفت‌وگویی اعلام کرد: امسال خسارت تجهیزات برقی مشترکان ناشی از حوادث شبکه نیز به خدمات بیمه‌ای اضافه شده است. با این حال، او تأکید کرد پرداخت خسارت پس از انعقاد و نهایی‌شدن قرارداد با شرکت بیمه‌گر آغاز خواهد شد، به عبارت دیگر، پوشش خسارت وسایل برقی روی کاغذ گسترده‌تر شده، اما تا زمان تنظیم این گزارش، اجرای آن به نهایی‌شدن قرارداد بیمه‌گر وابسته است.

یک یخچال سوخته کافی است یا باید چند خانه خسارت ببینند؟

نکته تعیین‌کننده در توضیحات تازه توانیر، نحوه اثبات «حادثه شبکه» است. مدیرکل دفتر امور مشتریان توانیر گفته برای جداکردن خرابی شبکه از ایراد داخلی ملک، شاخص‌هایی در نظر گرفته شده و حادثه باید به شکلی باشد که چند وسیله را به‌صورت هم‌زمان تحت تأثیر قرار داده باشد. این شرط می‌تواند به یکی از دشوارترین بخش‌های مسیر دریافت خسارت تبدیل شود. در بسیاری از خانه‌ها ممکن است فقط برد یخچال یا ماشین لباسشویی بسوزد و وسیله دیگری آسیب ظاهری نبیند. در چنین حالتی، مشترک باید ثابت کند خرابی همان یک دستگاه نیز مستقیماً از حادثه یا نوسان شبکه ناشی شده است.

توانیر پیش‌تر نیز اعلام کرده بود اگر منشأ خسارت بیرون از ملک و مربوط به شبکه باشد و به تجهیزات برقی چند مشترک یا یک منطقه آسیب عمومی وارد کند، شرکت توزیع برق باید در چارچوب بیمه مسئولیت خود خسارت را بررسی و پرداخت کند. اگر مشترک با شرکت توزیع به نتیجه نرسد، امکان ارجاع پرونده به سطح توانیر وجود دارد. این توضیحات نشان می‌دهد بیمه روی قبض برق و مسئولیت شرکت توزیع، دو مسیر کاملاً یکسان نیستند. خسارت ناشی از آتش‌سوزی یا انفجار ممکن است ذیل بیمه حوادث بررسی شود، اما خرابی تجهیزات بر اثر اشکال بیرونی شبکه می‌تواند از مسیر مسئولیت شرکت توزیع و پس از اثبات گستردگی حادثه پیگیری شود.

بیمه خصوصی؛ سه دستگاه را با هم بیمه کنید

در کنار بیمه مشترکان برق، شرکت‌های خصوصی نیز بسته‌هایی با عنوان بیمه یا خدمات گارانتی لوازم خانگی عرضه می‌کنند. این بسته‌ها می‌توانند نوسان برق، آتش‌سوزی، شکستگی، آب‌خوردگی، سرقت و در برخی قراردادها خسارات ناشی از جنگ را پوشش دهند؛ اما دامنه پوشش هر شرکت به متن قرارداد وابسته است.

یک کارشناس فروش خدمات گارانتی می‌گوید بیمه‌کردن چند وسیله به‌صورت یک بسته معمولاً ارزان‌تر از خرید پوشش جداگانه برای هر دستگاه است: «مثلاً برای یخچال، ماشین ظرفشویی و لباسشویی یک بسته حدود سه میلیون تومان پیشنهاد می‌شود. اگر هر وسیله جداگانه بیمه شود، هزینه نهایی بیشتر می‌شود.»

به گفته او، در بسیاری از این خدمات، اولویت شرکت تعمیر دستگاه است: «ابتدا کارشناس خود شرکت باید بازدید و تأیید کند که خرابی بر اثر حادثه تحت پوشش، مانند نوسان برق، اتفاق افتاده است. بعد تعمیر انجام می‌شود. اگر دستگاه قابل تعمیر نباشد یا هزینه تعمیر از حد تعیین‌شده در قرارداد بالاتر برود، خسارت نقدی با توجه به سقف تعهد و درصدی از ارزش دستگاه پرداخت می‌شود.»

یک بیمه، دو روایت کاملاً متفاوت

مینا تجربه مثبتی از خدمات گارانتی دارد: «برد وسیله را کارشناس خودشان بررسی کرد، تعمیرکار فرستادند و بدون اینکه هزینه‌ای بدهم مشکل برطرف شد. کل فرایند چند تماس و یک بازدید بود.»

اما تجربه امیر کاملاً متفاوت است: «گفتند مشخص نیست خرابی دقیقاً به دلیل نوسان برق باشد. تعمیرکار خودم نوشته بود برد بر اثر نوسان سوخته، اما کارشناسی که شرکت فرستاد این موضوع را تأیید نکرد. در نهایت نه هزینه تعمیر را دادند و نه خسارت دیگری پرداخت شد.»

این دو روایت نشان می‌دهد داشتن بیمه هم به تنهایی کافی نیست؛ آنچه سرنوشت پرونده را تعیین می‌کند، جزئیات قرارداد، سقف تعهد،استثناها و مهم‌تر از همه تأیید کارشناس شرکت است.

چه مدارکی را قبل از تعمیر نگه داریم؟

برای آنکه پرونده خسارت پیش از رسیدگی از بین نرود، بهتر است مشترک بلافاصله پس از حادثه این موارد را ثبت کند:

• زمان دقیق قطع و وصل برق و ساعت مشاهده خرابی
• کد پیگیری تماس با سامانه ۱۲۱
• عکس و فیلم از وسیله، محافظ و محل اتصال برق
• گزارش کتبی تعمیرکار یا نمایندگی مجاز درباره علت خرابی
• فاکتور بازدید، قطعات و تعمیر
• قطعات سوخته و تعویض‌شده تا پایان کارشناسی
• اعلام گزارش خسارت مشابه در واحدهای همسایه
• شناسه قبض و مشخصات مشترک

بر اساس توضیحات تازه توانیر، تصاویر محل حادثه، گزارش کارشناسی و مستندات تأمین دلیل از مدارک مهم بررسی پرونده هستند.

خاموشی فقط ساعت‌های بدون برق نیست

خسارت واقعی خاموشی را نمی‌توان فقط با ساعت‌های قطع برق اندازه گرفت. یخچالی که مواد غذایی داخل آن خراب شده، کولری که در اوج گرما موتور آن از کار افتاده، آسانسوری که نیازمند تعمیر شده، مغازه‌ای که دستگاه کارت‌خوان یا تجهیزات سرمایشی‌اش خاموش مانده و خانواده‌ای که برای تعمیر برد باید چند میلیون تومان هزینه کند، همه بخشی از صورتحساب پنهان ناترازی برق هستند.

اکنون که توانیر از اضافه‌شدن خسارت تجهیزات برقی ناشی از حوادث شبکه به پوشش سال ۱۴۰۵ خبر داده، پرسش اصلی فقط وجود یا نبود بیمه نیست؛ مسئله این است که قرارداد چه زمانی نهایی می‌شود، دقیقاً چه خرابی‌هایی را پوشش می‌دهد، سقف پرداخت چقدر است، چند وسیله باید هم‌زمان آسیب ببیند و مشترک چگونه می‌تواند ثابت کند خرابی از شبکه بوده، نه از داخل خانه.

تا زمانی که پاسخ این پرسش‌ها شفاف و فرایند کارشناسی سریع نباشد، برای بسیاری از خانواده‌ها بیمه همچنان یک وعده روی قبض باقی می‌ماند؛ قبضی که پرداخت می‌شود، اما هنگام سوختن وسیله، معلوم نیست چه کسی باید قبض دوم خاموشی را بپردازد.