گزارش «شرق» از تابستان سخت خوزستان؛ چرا اهواز بیش از همیشه خاموش می‌شود؟

همزمان با گرمای بالای ۵۰ درجه در جنوب کشور، مردم استان خوزستان با قطعی‌های مکرر برق، بحران آب، گردوغبار و فرسودگی زیرساخت‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کند. روزنامه شرق در گزارشی، خاموشی‌های گسترده در اهواز و دیگر شهرهای خوزستان را در کنار خسارت‌های واردشده به شبکه برق پس از حملات اخیر، انشعابات غیرمجاز، ناترازی مزمن برق و کمبود سرمایه‌گذاری در صنعت انرژی بررسی کرده است؛ بحرانی که زندگی روزمره مردم جنوب کشور را سخت‌تر از همیشه کرده است.

گزارش روزنامه شرق را در ادامه می‌خوانید.

خورشید بی‌رحمانه می‌تابد و نفس زیر سنگینی موج گرما و شرجی بریده‌بریده می‌شود. دمای تابستان اهواز از ۵۰ درجه رد می‌شود و برق ساعت‌ها نیست؛ آب که هیچ! رگ آبی کارون و اروند خشکیده و خوزستان، پرآب‌ترین جلگه ایران را گرفتار گرداب خاک و غبار کرده است. زمستان خدا نکند که باران سیل‌آسا ببارد! مردم تا کمر در سیلاب فرو می‌روند.

گرفتاری خاموشی

این جملاتی است که مردم خوزستان به زبان می‌آورند، مردم اهواز، آبادان، خرمشهر، دزفول، اندیمشک، مردمان کوت عبدالله، جزیره مینو، شلمچه و… . آنها که با تمام پوست و استخوان می‌دانند جنگ چه معنایی دارد. خوزستان این تابستان کلافه است؛ بمباران شبانه و روزها گاهی برق دو نوبت قطع می‌شود و نفس به تنگ می‌آید. مدیران وزارت نیرو می‌گویند در همین حملات چند روز گذشته، نیروگاه‌ها، پست‌های توزیع برق، دکل‌ها و تیرهای برق استان‌های جنوبی کشور آسیب دیده است. تابستان گرم امسال و البته شمار بالای سیم‌کشی غیرمجاز برق در اهواز سبب شده است شبکه کم بیاورد و خاموشی‌های خوزستان بیشتر از همیشه است.

محمد اله‌داد، مدیرعامل توانیر، گزارش داده است حملات اخیر آمریکا به ایران خسارات سنگینی به شبکه برق کشور وارد کرده و توان شبکه برق را چهارهزارو ۲۰۰ مگاوات کاهش داده است. او از تخریب بیشتر از دو هزار نقطه در جنگ خبر داده و گفته است: «خسارت واردشده به شبکه و تجهیزات صنعت برق از مرز ۶۰ هزار میلیارد تومان گذشته است که این حجم از تخریب، مستقیما بر تاب‌آوری و سرعت خدمات‌رسانی شبکه در روزهای اوج مصرف تأثیر گذاشته است».

محمد فراتی، مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق اهواز‌ هم انشعابات غیرمجاز را عامل اصلی ناپایداری شبکه برق در روزهای گرم سال دانسته و گفته است بیش از ۱۲ هزار انشعاب غیرمجاز در کلان‌شهر اهواز جمع‌آوری شده است. به گزارش ایسنا، این مدیر محلی توضیح داده است: «در روزهای اخیر در چندین نقطه از کلان‌شهر اهواز، شاهد آسیب جدی به ترانسفورماتورهای شبکه فشار ضعیف به دلیل استفاده غیرمجاز از انرژی برق بوده‌ایم که این موضوع منجر به ناپایداری شبکه و سلب آسایش مشترکان قانونمند شده است».

او در ادامه تأکید کرده است: «سرقت انرژی از طریق برخی افراد سودجو، به‌ویژه در مناطق حاشیه‌ای، باعث سوختن تعداد زیادی از ترانس‌های توزیع شده است. بیشتر این حوادث در ساعات پیک مصرف رخ می‌دهد که علاوه بر تحمیل خسارات سنگین به تجهیزات، موجب قطعی‌های طولانی‌مدت برق تا زمان تعمیر و تعویض تجهیزات می‌شود». مسئله انشعاب غیرمجاز برق در مناطق حاشیه‌ای اهواز در شرایطی مطرح می‌شود که اسماعیل ایدنی، رئیس وقت دانشگاه علوم پزشکی اهواز، در بهمن سال ۱۳۹۴ به تسنیم گفته بود ۱۰ درصد حاشیه‌نشینان کشور در خوزستان سکونت دارند و محسن موسوی‌زاده، نماینده وقت خوزستان در شورای‌عالی استان‌ها، در آذر سال ۱۳۹۹ به ایلنا گفته بود: «جمعیت ۴۰۰ هزارنفری حاشیه شهر اهواز فاقد امکانات لازم و شرایط معمول زندگی شهری هستند. درحالی‌که این مناطق یک‌سوم جمعیت اهواز را در بر می‌گیرند».

او تأکید کرده بود: «در دوران جنگ تحمیلی که خط مقدم جنگ شهرهایی مانند سوسنگرد، حمیدیه، هویزه، بوستان، آبادان و خرمشهر بودند و مردم این شهرستان‌ها مجبور به مهاجرت شدند. پس از پایان جنگ تحت عنوان مهاجران جنگی راحت‌ترین مکان برای سکونت‌شان مناطق حاشیه‌ای اهواز شد که امروز این مناطق با جمعیت زیاد از ابتدایی‌ترین امکانات زندگی بی‌بهره‌ هستند و مناطق غربی اهواز مثل ملاشیه با جمعیتی بیش از ۵۰ هزار نفر و مناطقی مثل کوی سادات، مندلی، گلدشت، سیاحی، عندو و سلیم‌آباد با جمعیتی بیش از ۱۲۰ هزار نفری هنوز از جاده‌های آسفالت و سیستم فاضلاب بی‌بهره‌اند و در مقایسه با مرکز شهر بسیار محروم‌تر هستند. اکثر خیابان‌ها یا آسفالت‌شان تخریب شده یا بر اثر بارندگی‌ها و پس‌زدن فاضلاب با مشکل آب‌گرفتگی روبه‌رو می‌شوند».

کژراهه برق

خاموشی برق در تابستان گرم خوزستان آن‌هم در میانه جنگ، در شرایطی است که پیش‌ازاین کشور با کسری هشداردهنده برق دست‌وپنجه نرم می‌کرد. نگاهی به آمارهای تولید و مصرف برق می‌تواند روایت دقیق‌تری از وضعیت برق کشور به نمایش بگذارد. تقریبا از دهه ۹۰ خورشیدی عقب‌ماندگی تولید از مصرف برق شروع شد و سال به سال این شکاف گسترده‌تر شد، به‌ طوری ‌که در مرداد ۱۴۰۰، میزان کسری برق کشور ۱۲ هزار مگاوات گزارش شد و در تابستان ۱۴۰۳ میزان ناترازی برق به ۱۸ هزار مگاوات رسید و هم‌اکنون این عدد بین ۲۰ تا ۲۵ هزارمگاوات گزارش می‌شود.

این میزان کسری برق در‌واقع حدود یک‌پنجم مصرف برق کشور است. شکاف مداوم تولید و تقاضا در شرایطی رخ می‌دهد که وزارت نیرو اعلام می‌کند سالانه باید بین پنج تا ۵.۲ هزار مگاوات برق به ظرفیت تولید کشور اضافه شود، اما در سال‌های پیش از دهه ۹۰ میزان تولید و مصرف تقریبا سر به سر بوده و سپس تولید برق از تقاضا عقب افتاده است و این شکاف سال به سال بیشتر و بیشتر شده است. بررسی گزارش‌های آماری وزارت نیرو نشان می‌دهد در سال ۱۳۹۴ میزان افزایش تولید برق حتی به هزار مگاوات هم نرسید و در‌واقع میزان تولید برق کمتر از یک‌پنجم برنامه بوده است.

آرش نجفی، رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی، در یک نشست خبری گفته است رفع ناترازی برق به دست‌کم ۲۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز دارد. گذشته از اینکه در شرایط تحریم، جذب سرمایه‌گذار خارجی برای توسعه برق کشور بسیار دشوار است، مداخلات دولتی هم موجب شده است سرمایه‌گذار داخلی هم چندان راغب به تولید برق و راه‌اندازی نیروگاه نباشد. از آن سو دولت گرفتار کسری بودجه است و نه‌تنها توان سرمایه‌گذاری در تولید برق کشور را ندارد، بلکه هزینه نگهداری شبکه برق کشور هم از عهده آن خارج است.

اما ماجرای کسری برق فقط به تابستان محدود نمی‌شود و سنگ بنای توسعه برق کشور از ابتدا به نادرست چیده شده است. بخش درخورتوجهی از نیروگاه‌های کشور که حدود ۸۰ تا ۸۵ درصد آنها را شامل می‌شود، به گاز وابسته هستند و تأمین سوخت مورد نیاز این نیروگاه‌ها با توجه به ناترازی گاز دشوار است. ایران گرچه دومین میدان گازی بزرگ جهان را در اختیار دارد، اما چیزی حدود ۲۵۰ میلیون مترمکعب کسری گاز در کشور گزارش می‌شود که نزدیک به یک‌سوم تقاضای بازار داخلی است، بنابراین کسری گاز می‌تواند به صورت مستقیم تولید برق در کشور را تحت‌الشعاع قرار دهد. از آن سو، حدود ۱۴ تا ۱۵ درصد نیروگاه‌های برق کشور برقابی هستند و بحران آب و کمبود بارندگی‌ها می‌تواند این نیروگاه‌ها را از مدار تولید خارج کند.

از این میان، بخش اندکی از تولید برق کشور به نیروگاه‌های تجدیدپذیر اختصاص دارد که تا پیش از دولت چهاردهم سهمی کمتر از یک درصد تولید برق کشور را در اختیار داشتند که در دولت چهاردهم این رقم بیشتر شده و به حدود چهار‌هزار‌و ۷۰۰ مگاوات رسیده است. حالا با این مشکلات وخیم صنعت برق کشور، دولت به توصیه کاهش مصرف برق برای جلوگیری از قطع برق مناطق گرمسیر بسنده کرده است؛ توصیه‌هایی مانند خاموش‌کردن لامپ اضافه یا جایگزینی کولرهای آبی به‌جای کولرهای گازی. مردم خوزستان می‌گویند دولت می‌توانست صفحات خورشیدی را با تسهیلات ویژه بین شهروندان مناطق جنوب کشور توزیع کند تا مردم با نصب نیروگاه‌های خانگی خورشیدی بتوانند نیازهای خود را تأمین کنند. آنها می‌گویند حتی اگر دولت به صورت رایگان این صفحات خورشیدی را در استان‌های جنوبی و گرمسیر توزیع می‌کرد، با کاهش بار مصرف برق استان‌های جنوبی از شبکه برق سراسری، هزینه تأمین این صفحات خورشیدی به جیب دولت برمی‌گشت و درواقع این راهکار می‌توانست به نوعی سرمایه‌گذاری غیرمستقیم دولت در صنعت برق باشد.