ناگفته‌های تهیه‌کننده «پایتخت»؛ «پایتخت ۸» فعلاً ساخته نمی‌شود

الهام غفوری، تهیه‌کننده سریال پایتخت، در گفت‌وگویی تازه درباره سرنوشت فصل جدید این مجموعه توضیح داد و تأکید کرد که مخاطبان امسال نباید منتظر پخش پایتخت ۸ باشند. غفوری همچنین در این گفت‌وگو از حاشیه‌های پس از پخش پایتخت ۶، نامه تند مدیریت وقت صداوسیما، قهر و پراکندگی چندساله گروه، حمایت مدیران جدید سازمان از بازگشت پایتخت، نقش سردار قاسم سلیمانی در حل اختلافات تولید پایتخت ۵ و چالش‌های حضور اسپانسرها در این مجموعه گفت.

گفتگوی الهام غفوری، تهیه‌کننده پایتخت، و همسر سیروس مقدم، کارگردان این مجموعه، با خبرگزاری رها را در ادامه می‌خوانید.

پیمان جبلی رئیس صداوسیما اسفندماه سال گذشته، خبر از ساخت پایتخت جدید دادند، آیا سازندگان این سریال در مرحله پیش تولید هستند؟

تولید مجموعه‌ای مثل «پایتخت» با یک سریال تک‌فصلی فرق دارد. ما با کاری روبه‌رویم که نه فقط مخاطب دارد، بلکه به یک برند و یک خاطره جمعی تبدیل شده است. همین موضوع  ادامه دادن آن را برای خود ما هم جذاب‌تر می‌کند و هم پیچیده‌تر. حفظ این موقعیت به یک هماهنگی سه جانبه بستگی دارد و تا وقتی هماهنگی انجام نشود، پایتخت شکل نمی‌گیرد.

یکی از بخش‌هایی که باید هماهنگ شود همیشه مربوط به بازیگرها بوده است. یکی از دلایل مهم‌اش که حالا باعث وقفه در تولید و پخش سریال پایتخت شده است، همین موقعیت و وضعیت بازیگران است.

بنابراین، فقط مسائل تولیدی و مدیریتی نیست؛ خود بازیگر هم نیاز دارد که مدتی از آن نقشی که در پایتخت داشت، فاصله بگیرد. بازیگرانی که سال‌ها در قالب شخصیت‌های پایتختی شناخته می‌شوند، طبیعی است که نقش‌های دیگر را هم تجربه کنند. این هم برای رشد حرفه‌ای‌شان و هم برای اینکه در ذهن مخاطب در یک قالب خاص قفل نشوند اهمیت دارد. ما هم این نیاز را درک می‌کنیم؛ چرا که هم برای بازیگر خطر فرسودگی به وجود می‌آورد و هم  اینکه برای خود سریال، این فاصله گذاری باعث می‌شود که وقتی به پایتخت برمی‌گردند، برای مخاطب جذاب تر باشد.

این را هم بگویم که بین یک اعلام رسانه‌ای و شروع واقعی کار فاصله وجود دارد. تلویزیون بر اساس سیاست‌های کلی‌اش و علاقه‌ای که به ادامه یک مجموعه محبوب دارد، خبر از احتمال تولید یا برنامه‌ریزی برای شروع یک فصل تازه می‌دهد، اما به این معنی نیست که همه مقدمات کار فراهم شده و ما در موقعیت نگارش یا تولید باشیم.

در دوره‌های مختلف جنس نگاه مدیران صداوسیما به سریال پایتخت متفاوت بوده است. آیا این اختلافات مانع از ساخت فصل‌های پایتخت می‌شد؟

واقعیت این است که بعد از پخش «پایتخت ۶» که در شرایط سخت هجوم کرونا به ایران بود، گروه با همه مشکلات و محدودیت‌های کرونایی، سریال را برای پخش آماده کرد. طبق اظهارات مدیر روابط عمومی وقت و سازمان‌های نظرسنجی، پایتخت با بیش از ۷۶ درصد بیننده و رضایت مخاطب همراه بود؛ اما به خاطر پخش یک سکانس موتور‌سواری رحمت و همسرش که این لحظات هم با نظارت خود مدیران، ناظران و مسئولان پخش روی آنتن رفت، ناگهان ورق برگشت. مدیریت وقت سازمان در نامه‌ای، پایتختی‌ها را عامل نفوذی و ستون پنجم دشمن خطاب کرد و بعد از آن، پایتخت به یک محصول «اسمش را نبر» تبدیل شد. گروه هم به جای تشویق، تنبیه و پایتخت ۶ دیگر هرگز تکرار و پخش نشد. حدود ۴ سال پراکندگی و قهر و سوءتفاهم، پایتخت را به محاق برد و زمان گذشت، تغییرات مدیریتی اتفاق افتاد.

مدیران جدید، به خصوص آقای وحید جلیلی طرف‌دار پر و پا قرص پایتخت هستند و در جشنواره عمار از پایتخت ۵ و آقای سیروس مقدم تقدیر کردند.

آقای وحید جلیلی و مهدی نقویان وقتی که مدیریت‌شان در دوره جدید آغاز شد، خواهان راه‌اندازی پایتخت شدند. ما دلخوری‌ها و ناراحتی‌هایمان را با آن‌ها عنوان کردیم و این قول داده شد که از پایتخت به شدت حمایت کنند. البته اول‌ با شک و تردید و بعد چند سال بالاخره به این نتیجه رسیدیم که قهر و ناراحتی‌ها را کنار بگذاریم و بیشتر به این فکر باشیم که مردم چه چیزی دوست دارند.

این قول مشهوری است که پایتخت ۵ باحمایت‌های ویژه سردار سلیمانی ساخته شد. این حمایت‌ها به چه صورتی اتفاق افتاد؟

ما وقتی برای ساخت پایتخت ۵ با موسسه اوج وارد مذاکره شدیم و تولید و تهیه پایتخت ۵ را به عهده گرفتند، در مسیر همکاری به اختلاف‌نظرات و مشکلاتی برخورد کردیم که شرایط‌مان را پیچیده می‌کرد، ولی سردار سلیمانی طی نشستی و در یک ضیافت صبحانه با آقای مقدم و نماینده اوج صحبت کردند و مسائل را حل کردیم. نویسنده‌های ما و پایتختی‌ها نظراتی درباره داعش و چگونگی نجات خانواده نقی و مسائل تئوریک داشتند، دوستان اوج هم نظرات خودشان را داشتند و می‌خواستند که در چارچوب قصه پایتخت این نظرات مطرح شود. در آن جلسه، سردار با حمایت از پیشنهادهای گروه سازنده و روند قصه توسط خود پایتختی‌ها، راهکارها و پیشنهادات جذاب و سازنده دادند که در سریال اعمال شد و با ورود ایشان خوشبختانه مشکلات، برطرف شد و از آن حالت سفارشی بودن و شعاری خارج شد.

پایتخت ۵ که پخش شد، به لطف خدا خیلی هم مورد استقبال قرار گرفت. بحث داعش و خطرات آن جدی‌تر گرفته شد و اگر حضور ایشان در حمایت از پایتخت نبود، شاید اصلاً پایتخت ۵ ساخته نمی‌شد یا این حجم از موفقیت را نداشتیم.

ظاهرا قرار بود که نوروز سال ۱۴۰۶ سریال پایتخت را روی آنتن تلویزیون داشته باشیم. خودتان فکر می‌کنید این اتفاق رقم بخورد؟

ما از اول پایتخت را فقط به عنوان یک سریال مناسبتی ندیدیم؛ سعی کردیم آن را مثل یک برند زنده طراحی کنیم، یعنی چیزی فراتر از چند شخصیت و چند داستان مناسب برای ایام نوروز.

در این مسیر چند کار مشخص انجام شد: اول ثبات جهان سریال و حفظ خانواده پایتخت؛ یعنی در برای ساخت هر فصل از صفر شروع نکردیم. یک جهان مشخصی برای مخاطب رسم شده است و خانواده نقی معمولی، روابط، لحن، شوخی‌ها، جغرافیا و حتی لهجه ثبات دارند. تیپ زندگی‌شان در قسمت‌های بعدی تکرار می شود. بنابراین، یک هویت قابل تشخیص دارند. دومین مسئله اینکه شخصیت‌های محوری پایتخت تبدیل به دارایی‌های این برند شدند و این دقیقاً بخشی از الگوی سریال‌سازی دنباله‌دار در همه جهان است که شخصیت ها خودشان تبدیل به برند شوند. این کمک می‌کند که سریال و قصه‌هایش قابل ادامه دادن و حتی قابل انتقال به یک رسانه‌ی دیگر باشد. سومین مورد اینکه در هر فصل با عوض شدن موقعیت، لحن و روح سریال نگه داشته شد.

این ترکیب به همراه تنوع موقعیت، از عوامل اصلی موفقیت پایتخت است. پایتخت در حافظه جمعی حضور دارد، یعنی پایتخت بخشی از خاطره مردم شده است و امروز پایتخت برای مخاطب، برای تلویزیون و حتی برای اسپانسر، یک نام مستقل و قابل اعتماد است.

امسال در ایام نوروز می‌توانیم منتظر پایتخت ۸ باشیم؟

امسال واقع‌بینانه نباید منتظر پایتخت ۸ باشیم.

از حرف‌های شما چنین برداشت می‌شود که لااقل وقفه‌ای در پخش فصل بعدی پایتخت به وجود خواهد آمد.

البته این را باید بگویم، در گذشته هم معمولاً بین ساخت پایتخت‌ها یکی دو سال وقفه ایجاد می‌شد. و این وقفه کاملاً طبیعی است، چون بازیگران بعد از اینکه یک دوره در سریال پایتخت همکاری می‌کنند، قطعا پیشنهاداتی دارند، در شروع بحث هم  عرض کردم خاصیت بازیگر این است که باید برود و تجربیات جدیدتری کسب کند و با دلتنگی برگردد. پیشنهاد از رأس سازمان همیشه بوده، یعنی این سیاست وجود دارد که پایتخت ساخته شود، اما موانعی وجود دارد که یک بخش‌ آن را خدمت‌تان توضیح دادم و موضوع دیگرهم انتخاب طرح است و باید شامل مرور زمان شود.

برند پایتخت همیشه برای اسپانسر ها جذاب است و در پایتخت ۷ هم حضور متفاوت اسپانسرها دیده شد. آیا این مسائل نمی‌تواند مشکلات مالی سریال را حل کند و باعث تولید آن شود؟

گفتم که بخش مهمی از تولید سریال به موارد غیر از مسایل مالی مربوط است. سریال وقتی مخاطب گسترده و پایه ثابت دارد، طبیعی است که فضای تبلیغاتی اطراف‌اش هم پررنگ شود، چه در باکس آگهی بازرگانی، چه در شکل‌های مختلف اسپانسری و حمایت مالی. از نگاه اسپانسر، پایتخت یک مزیت بزرگ دارد، سرمایه‌اش در جایی خرج می‌شود که ریسک پایین و بازدید بالایی دارد و بخشی از هزینه‌های سنگین تولید از مسیر حمایت همین برندها تامین می‌شود. البته همیشه تلاش بر این بوده که تعادل را حفظ کنیم و این‌طور نشود که حضور اسپانسر به هویت سریال لطمه بزند یا مخاطب احساس کند در حال تماشای یک آگهی تبلیغاتی طولانی است. بیرون کشیدن تبلیغات از دل سریال در قالب تیزر هم کاملاً آگاهانه بود، در این شکل هم خواسته اسپانسر تامین می‌شد و هم قصه زیر سایه برند نمی‌‌رود و گل‌درشت و تبلیغاتی نمی‌شود و به این  شکل فکر می‌کنم رضایت مخاطب هم بیشتر می‌شود.