باورهای اشتباه در مورد تانک‌ها

تانک‌ها برای بیشتر مردم یکی از نمادهای اصلی جنگ مدرن هستند. هالیوود اغلب صحنه‌هایی را به تصویر می‌کشد که در آن سربازان از بالای این هیولاهای فلزی سر بیرون آورده‌اند و به‌راحتی از میان همه موانع عبور می‌کنند. تانک‌ها روی زمین‌هایی ناهموار و خشن حرکت می‌کنند و لوله‌های بلندشان با حالتی تهدیدآمیز می‌چرخد تا اهدافی را که می‌خواهند نابود نمایند، پیدا کنند. هرچند این تصویر تا حد زیادی اغراق‌آمیز است، اما واقعیت این است که تانک‌ها توانایی‌های زیادی دارند. با این حال، برداشت‌های اشتباه رایجی هم درباره این ماشین‌های زرهی زنجیردار وجود دارد.

برترین ارتش‌های جهان از نظر تعداد تانک در سال ۲۰۲۵؛ جایگاه ایران کجاست؟ + جدول

تانک‌ها در همه‌ جا دیده می‌شوند؛ از فیلم‌های هالیوودی مثل سریع و خشن و شوالیه تاریکی برمی‌خیزد گرفته تا سریال‌هایی مانند جوخه برادران که سعی می‌کنند گوشه‌ای از زندگی نظامی را نشان دهند. حتی در سیت‌کام‌ها هم تانک‌ها حضور دارند؛ مثلاً در یکی از قسمت‌های سال ۱۹۶۴ سریال نمایش اندی گریفیث نیز اندی تصور می‌کند کلانتر دست‌وپاچلفتی شهر، بارنی فایف، یک تانک خریده است. اندی تانک را متوقف می‌کند، اما متوجه می‌شود که یک افسر واقعی ارتش داخل آن نشسته است. خلاصه اینکه تانک‌ها حضور بسیار پررنگی در رسانه‌ها دارند و همین موضوع باعث شکل‌گیری سوءبرداشت‌های زیادی در مورد آن‌ها شده است. تانک‌هایی که در میدان‌های نبرد به سربازان کمک می‌کنند، تفاوت زیادی با آن‌چه دارند که در تلویزیون می‌بینیم.

به‌لطف ترکیبی از تصویرسازی دراماتیک هالیوود و سوءتفاهم‌های عمومی، فکر می‌کنیم چیزهای زیادی درباره تانک‌ها می‌دانیم، درحالی‌که این باورها لزوماً درست نیستند. در این مقاله، به برخی از این حقایق به‌ظاهر بدیهی درباره تانک‌ها می‌پردازیم که در واقع نادرست هستند.

۱- تانک‌ها در برابر همه حملات نفوذناپذیرند

با توجه به ضخامت زره و ظاهر ترسناک‌شان، به‌راحتی می‌توان تصور کرد انواع تانک‌ها عملاً نفوذناپذیر هستند. حتی مدل‌های اولیه آن‌ها در طول جنگ جهانی اول هم شوخی‌بردار نبودند، و تقریباً یک قرن ارتقا و پیشرفت باید آن‌ها را در میدان نبرد شکست‌ناپذیر کرده باشد، درست است؟ خب، نه دقیقاً.

درگیری‌های نظامی اخیر نشان داده‌اند که مهم نیست یک تانک چقدر پیشرفته و به‌خوبی محافظت‌شده باشد، باز هم نقاطی در زره آن وجود دارد که می‌توان از آن‌ها سوءاستفاده کرد. تانک‌های قدیمی‌تر در برابر سلاح‌هایی که مخصوص مقابله با آن‌ها طراحی شده بود، آسیب‌پذیر بودند؛ سلاح‌هایی مثل خرج‌های انفجاری شکل‌دار، مین‌ها یا دیگر مواد منفجره‌ای که برای برش فلز ساخته شده بودند.

تانک‌های جدیدتر، با وجود ارتقا و سازگاری‌های فراوان، همچنان می‌توانند در برابر پهپادها آسیب‌پذیر باشند. نصب مواد منفجره روی پهپادها این امکان را می‌دهد که مواد انفجاری تا فاصله‌ای بسیار نزدیک به تانک حمل شوند و بدون اینکه تانک بتواند جلوی آن را بگیرد، آسیب مورد نظر را وارد کنند. اگر هیچ‌کدام از این روش‌ها جواب ندهد، گاهی ضربه خالص هم کارساز است. هرچند زره تانک‌ها بسیار مستحکم و ضخیم است، اما اگر با قدرت آتش کافی هدف قرار بگیرد، در نهایت زیر فشار ضربه تسلیم می‌شود. البته با این حال، یک تانک می‌تواند آسیب بسیار بیشتری نسبت به یک خودرو یا هر وسیله نقلیه زمینی دیگر تحمل کند.

۲- تانک‌ها کند هستند

شاید در نگاه اول به نظر برسد وسیله‌ای به این بزرگی و سنگینی نمی‌تواند سریع حرکت کند، اما این همیشه درست نیست. وب‌سایت ۲۴/۷ Wall Street با استفاده از اطلاعات یک پایگاه داده آنلاینِ خودروهای نظامی، سریع‌ترین تانک‌ها را رتبه‌بندی کرده است. نتایج این بررسی شگفت‌انگیز است و نشان می‌دهد تانک‌ها با وجود جثه بزرگ‌شان می‌توانند سرعت قابل‌توجهی داشته باشند.

این فهرست با تانک MK V آغاز می‌شود؛ یکی از قدیمی‌ترین تانک‌ها که توسط بریتانیا در جنگ جهانی اول استفاده شد و سال ورودش به خدمت ۱۹۱۸ بود. تانک MK V با حداکثر سرعت ۷.۴ کیلومتر در ساعت قطعاً قرار نبود برنده هیچ مسابقه‌ای باشد. بیشتر تانک‌های هم‌دوره آن در جنگ جهانی اول نیز وضعیت مشابهی داشتند.

با آغاز جنگ جهانی دوم، تانک‌ها کم‌کم سریع‌تر شدند. تانک‌های سبک Sherman (که شامل مدل‌هایی مانند Sherman Jumbo، M4A3 و M4 Sherman می‌شوند) در رده متوسط تا سنگین قرار داشتند و معمولاً می‌توانستند به سرعتی بین ۳۲ تا ۳۸.۵ کیلومتر در ساعت برسند.

طبق تحقیق ۲۴/۷ Wall Street، سبک‌ترین تانک‌ها سریع‌ترین‌ها هستند. سه تانک اول این فهرست عبارت‌اند از M551 Sheridan با سرعت ۶۷ کیلومتر در ساعت، M1 با سرعت ۷۱.۵ کیلومتر در ساعت، و سریع‌ترین تانک رسمی یعنی M41 Walker Bulldog. تانک M41 یک تانک آمریکایی است که در جنگ‌های کره و ویتنام استفاده شد و می‌تواند به حداکثر سرعت ۷۲ کیلومتر در ساعت برسد. برای مقایسه‌ای جالب، این دقیقاً همان سرعتی است که یک اسب می‌تواند بدود.

۳- داخل تانک فقط یک نفر نیست

رسانه‌ها عاشق این صحنه هستند که دریچه تانک باز شود و یک نفر سرش را از برجک آن بیرون بیاورد. این تصویر شاید برای هالیوود ساده و قابل‌فهم باشد، اما واقع‌بینانه نیست. تانک‌ها در واقع توسط یک تیم کامل اداره می‌شوند.

تعداد خدمه در تانک‌های مختلف متفاوت است، اما برای نشان دادن نقش‌ها، می‌توان به خدمه تانک M1 نگاه کرد. تانک‌های M1 برای کار با چهار خدمه طراحی شده‌اند: راننده، گلوله‌گذار، توپچی و فرمانده.

راننده تانک M1 درست زیر توپ اصلی و در بخش جلویی تانک می‌نشیند. همان کسی که در فیلم‌ها معمولاً نشان می‌دهند روی صندلی نشسته یا نیمه‌خوابیده تا به تمام کنترل‌های رانندگی دسترسی داشته باشد. دید راننده از طریق سه پریسکوپ تأمین می‌شود که یکی از آن‌ها مجهز به دید در شب برای رانندگی در تاریکی است. همچنین، راننده وضعیت عملکرد تانک را از طریق صفحه ابزارها زیر نظر دارد.

بقیه خدمه در بخش عقب‌تر تانک، در محفظه‌ای به نام «سبد برجک» می‌نشینند. گلوله‌گذار مهمات را داخل توپ اصلی قرار می‌دهد، توپچی مسئول هدف‌گیری و شلیک به دشمن است، و فرمانده وظیفه هماهنگی میان همه اعضا را بر عهده دارد و هم‌زمان از طریق پریسکوپ‌ها و نمایشگر داخلی خود محیط اطراف را زیر نظر می‌گیرد.

۴- تانک‌های نظامی مازاد خریداری‌شده مجاز به تردد در شهرها هستند

خودروهای نظامی اغلب در فروش‌های مازاد یا مزایده‌ها فروخته می‌شوند، اما این به آن معنا نیست که بتوانید یکی بخرید و با آن در شهر گردش کنید. بیشتر کشورها اجازه خرید تانک را تنها در صورتی می‌دهند که «غیرنظامی‌سازی» شده باشد؛ یعنی تسلیحات آن غیرفعال شده باشند.

به گفته جان مک‌کوی، رئیس سابق تیم فنی نیروی هوایی آمریکا که اکنون در وب‌سایت DirtLegal درباره خودرو می‌نویسد، اصلی‌ترین نگرانی‌ها وزن و میزان فشار وارده به جاده هستند. وزارت حمل‌ونقل ایالات متحده حداکثر وزن مجاز خودروها را در سطح فدرال ۳۶ تن تعیین کرده است. این رقم حدود ۹ تن کمتر از وزن متوسط یک تانک M60 است که بخش عمده آن به زره سنگین اطراف تانک مربوط می‌شود؛ زره‌ای که جدا کردنش هم کار ساده‌ای نیست.

این محدودیت‌ها بر اساس توان تحمل جاده‌ها تعیین شده‌اند. یعنی حتی اگر یک تانک از نظر قانونی مجاز به تردد باشد، باز هم ممکن است به پل‌ها، جاده‌های قدیمی یا مسیرهای آتش‌نشانی آسیب بزند و مسئولیت این خسارت‌ها بر عهده مالک تانک خواهد بود. همچنین ممکن است مشکل ارتفاع در زیرگذرها و پل‌های هوایی وجود داشته باشد.

شاید تفاوت کوچکی به نظر برسد، اما چیزی که اجازه مالکیت آن را دارید با چیزی که اجازه دارید در معابر عمومی برانید، دو موضوع کاملاً متفاوت هستند. اگر به فکر تحقق رؤیای کودکی‌تان و خرید یک تانک هستید، حتماً پیش از هر اقدامی قوانین کشوری و محلی را بررسی کنید.

۵- تانک‌ها دیگر منسوخ شده‌اند

برخی معتقدند تانک‌ها از اوایل دهه ۱۹۸۰ به تجهیزاتی بی‌فایده در میدان نبرد تبدیل شده‌اند. در آن دوران، فناوری‌هایی معرفی شد که تصور می‌شد پایان عمر تانک‌ها را رقم بزند، اما با گذشت بیش از ۳۰ سال، تانک‌ها همچنان به‌طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ برخلاف بسیاری از همان سلاح‌هایی که قرار بود نابودکننده آن‌ها باشند.

آن زمان، و حتی تا سال‌های اخیر، بسیاری از افراد این نکته مهم را نادیده می‌گیرند که تانک‌ها هرگز تنها ابزار تهاجمی یا دفاعی در جنگ نیستند. اگرچه تانک‌ها ممکن است در برابر سلاح‌های ضدتانک آسیب‌پذیر باشند، پشتیبانی هوایی می‌تواند این ضعف را تا حد زیادی جبران کند. این درسی است که تمام ارتش‌های موفق، از هر دو سوی جنگ جهانی دوم در دهه ۱۹۴۰ گرفته تا ارتش اسرائیل در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ و حتی عملیات‌های نظامی امروزی، آن را آموخته‌اند.

تا زمانی که جنگ‌ها با حضور نیروهای زمینی انجام می‌شوند، این نیروها به روش‌هایی پایدار و محافظت‌شده برای عبور از میدان نبرد نیاز دارند. به همین دلیل، تانک‌ها احتمالاً همچنان، همان‌طور که همیشه بوده، در کنار مجموعه‌ای از تدابیر دفاعی دیگر به کار گرفته خواهند شد. بنابراین این باور که تانک‌ها دیگر منسوخ شده‌اند به تمامی اشتباه است.

۶- زره مهم‌ترین بخش یک تانک نیست

تانک‌ها وسایل نقلیه زرهی هستند، بنابراین بدیهی است که زره نقش مهمی در کارآمدی آن‌ها دارد. با این حال، بسیاری به‌اشتباه تصور می‌کنند که موفقیت تانک‌ها صرفاً به‌دلیل زره آن‌هاست، در حالی که این موضوع کاملاً درست نیست.

در واقع، با گذر زمان و تحول‌های متعدد در طراحی تانک‌ها، برخی از موفق‌ترین تانک‌ها در میدان نبرد حتی زرهی سبک‌تر از نمونه‌های ناموفق‌تر خود داشته‌اند. بخشی از این موضوع به پیشرفت فناوری سلاح‌ها بازمی‌گردد؛ سلاح‌هایی که توان نفوذ به ضخیم‌ترین زره‌ها را پیدا کردند و باعث شدند طراحی تانک‌ها به‌سمت تعادل میان توان تهاجمی و دفاعی حرکت کند.

موفق‌ترین و پرکاربردترین تانک‌ها، هم‌زمان بر قدرت آتش، تحرک و زره تأکید دارند. ممکن است تانکی آن‌قدر زره قوی داشته باشد که هیچ چیز نتواند به آن نفوذ کند، اما اگر نتواند به اهداف دشمن آسیب بزند یا آن‌ها را نابود کند، یا اگر توان حرکت مؤثر در میدان نبرد را نداشته باشد، در نهایت برنده نبرد نخواهد بود.