تهران در بحران آب؛ خشکسالی تاریخی / جنوب ایران در ترسالی استثنایی / هشدار کارشناسان

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی اندیشه معاصر؛ بارش‌های اخیر زمستانه در برخی نقاط کشور، خوب بوده است و تالاب‌ها و دریاچه‌های بعضی از استان‌ها جان تازه‌ای از این بارش‌ها گرفته‌اند اما همچنان وضعیت منابع آبی در اغلب مناطق در نقطه هشدار قرار دارد.

مثلا در برخی از استان‌های کشور مثل هرمزگان و کردستان بارش‌های قابل توجهی از ابتدای فصل زمستان تاکنون به ثبت رسیده است اما در مقابل در استانهایی چون تهران وضعیت بارش‌ها آنقدر خوب نبوده است که بتواند تاثیری در افزایش منابع آبی بگذارد و تاکید پژوهشگران و کارشناسان محیط‌زیست همچنان بر مصرف بهینه آب و همچنین انجام اقدامات موثر برای حفظ منابع آبی است.

محمد درویش، فعال و کنشگر محیط‌زیست، درباره وضعیت بارش‌ها و خشکسالی نقاط مختلف کشور، به خبرآنلاین می‌گوید: در حال حاضر ما داریم یک تَر سالی کم‌نظیر را در نیمه جنوبی کشور تجربه می‌کنیم که در طول ۶۰ سال اخیر واقعا سابقه نداشته است و باعث شده است که تمامی تالاب‌های استان کرمان، سیستان و بلوچستان و هرمزگان در یک شرایط رویایی باشند و وضعیت بخش‌هایی از تالاب‌های استان فارس هم خیلی خوب شده است.

مشروح این گفتگو را در ادامه بخوانید:

کدام استان‌ها تاکنون بیشترین بارش‌های زمستانی را دریافت کردند؟

آمارهای شرکت مدیریت منابع آب را (تا ۴ بهمن ماه) که نگاه می‌کردم ما الان بهترین وضعیت را در استان هرمزگان داریم که میانگین ریزش‌های آسمانی‌اش ۱۲۳ درصد بیشتر از میانگین بلندمدت آن بوده است که این عدد چیز خیلی عجیبی است و بعد از آن استان کرمان است که ۸۵ درصد بهتر از میانگین بوده است؛ بارش‌ها در خراسان رضوی هم نسبت به میانگین بلندمدت آن ۴۶ درصد بهتر بوده است.

در مجموع ۹ استان کشور الان در وضعیت تَر سالی قرار دارند و این سبب شده است که میانگین ریزش‌های کلی کشور تقریبا در حد نرمال باشد یعنی ۸ درصد کمتر از میانگین بلندمدت است و نسبت به مدت مشابه سال گذشته (۴ بهمن‌ماه ۱۴۰۳) حجم بارندگی‌ها در کل کشور ۸۱ درصد بیشتر بوده است.

کمترین بارش‌های زمستانی سهم کدام استان‌ها بوده است؟

مشکلی که داریم این است که تهران الان از نظر وضعیت خشکسالی بدترین استان کشور است و این در طول ۶۰ سال اخیر سابقه نداشته است و چون پرجمعیت‌ترین منطقه ایران هم محسوب می‌شود، مشکلات کمبود منابع آبی آن بیشتر لمس می‌شود.

بعد از تهران، البرز، قزوین و مرکزی هم دیگر استان‌هایی هستند که بیشترین تراکم جمعیتی ایران را دارند و در بدترین وضعیت حشکسالی تاریخ خودشان هم قرار دارند و این باعث شده است به رغم اینکه میانگین بارندگی کشور نرمال است، همچنان حس خشکسالی در کشور وجود دارد.

در این ۶۰ سالی که خود من در تهران زندگی کرده‌ام سابقه نداشته است که یک روز در میان، به مدت ۸ ساعت آب منزلمان قطع باشد؛ الان حدود ۲ ماه است که این اتفاق می‌افتد و یک روز درمان چندین ساعت آب منزل ما قطع می‌شود؛ با وجود این که نسبت به ۱۵ آذرماه، که شدت خشکسالی در تهران ۹۷ درصد بود، الان به ۶۲ درصد کاهش پیدا کرده است ولی همچنان چون برف‌ها آب نشده و سدها خالی هستند، وضعیت وضعیت ناامیدکننده‌ای است.

وضعیت تالاب‌ها در کشور را چطور ارزیابی می‌کنید؟

تمام تالاب‌هایی که در نیمه شمالی کشور هستند، وضعیت آبی قابل دفاعی ندارند؛ هرچند چون دریاچه ارومیه متاثر از آذربایجان غربی و کردستان است، الان یک‌مقدار وضعیتش بهتر شده است؛ چون میانگین ریزش‌های آسمانی هم در کردستان و هم در آذربایجان غربی به ترتیب ۲۲ و ۱۲ درصد بیشتر از میانگین درازمدت بوده است و الان دریاچه ارومیه در شمال کشور تنها محدوده آبی است که وضعیت بهتری نسبت پارسال دارد اما وضعیت تالاب‌هایی چون گاوخونی، دریاچه نمک، انزلی، آلاگل، آلماگل،‌ آجی‌گل و گمیشان خوب نیست.

این خبر خوب را هم بدهم که در حال حاضر ما داریم یک تَر سالی کم‌نظیر را در نیمه جنوبی کشور تجربه می‌کنیم که در طول ۶۰ سال اخیر واقعا سابقه نداشته است و باعث شده است که تمامی تالاب‌های استان کرمان، سیستان و بلوچستان و هرمزگان در یک شرایط رویایی باشند و وضعیت بخش‌هایی از تالاب‌های استان فارس هم خیلی خوب شده است.

پیش‌بینی ما این است که بهمن‌ماه و اسفندماه نرمال را به لحاظ بارشی پیش رو داریم و برخی از پیش‌بینی‌ها از این حکایت دارند که بارش‌ها در بهار سال آینده (۱۴۰۵) هم نسبت به بهار سال پیش هم بهتر خواهد بود و وضعیت نرمالی خواهند داشت؛ اگر این اتفاق بیفتد احتمالا تهرانی‌ها از شر جیره‌بندی آب خلاص می‌شوند؛ ولی تا ما بر اجرای دقیق سند ملی امنیت غذایی گردن نگذاریم، تضمینی ندارد.
چرا وضعیت منابع آبی بهبود پیدا نمی‌کند؟

مطابق سند ملی امنیت غذایی باید تا افق ۱۴۰۱۱، مصرف آب در بخش کشاورزی ۳۰ میلیارد مترمکعب کاهش پیدا کند و بدون انجام اقدامات لازم نمی‌توانیم امیدوار باشیم و فقط به معادلات جوی دل خوش کنیم؛ همین تهران که کمترین میزان مصرف آب در بخش کشاورزی را دارد، باز هم ۱/۸ میلیارد مترمکعب از منابع آبی‌اش به بخش کشاورزی  و ۱/۱ آن به بخش شرب و بهداشتی آن اختصاص دارد و کافی بود سند ملی امنیت غذایی اجرا می‌شد؛ یعنی هر سال ۱۰ درصد مصرف آب در بخش کشاورزی کم می‌شد و آنوقت به اندازه ۵/۶ میلیون نفر ما می‌توانستیم منابع آبی ذخیره کنیم و دیگر مشکلی وجود نداشت و پایداری منابع آبی هم بهتر از قبل می‌شد.

با اینکه سند ملی امنیت غذایی در کشور از تصویب رئیس‌جمهور گذشته است و عالی‌ترین مقامات اجرایی کشور آن را تایید کرده‌اند، اما اراده لازم برای اجرای آن وجود ندارد؛ در رسانه‌ها هم ندیده‌ام که یکبار وزیر جهاد کشاورزی، وزیر نیرو یا خود رئیس‌جمهور را مورد سوال قرار بدهند که چرا با اینکه ۲/۵ از ابلاغ سند ملی امنیت قضایی گذشته است هیچ گزارش عملکردی از اجرای سند منتشر نشده است.

به نظر شما مهمترین اقدام در بهبود منابع آبی کشور چیست؟

چند کار و اقدام مهم باید در کشور انجام شود و البته شروع شده است اما بخاطر همین مشکلات پیش‌آمده، چرخش کند شده است.

در مهمترین گام باید مصرف انرژی را در کشور بهینه کنیم؛ نه اینکه صرفه‌جویی کنیم؛ بلکه بهینه کنیم؛ هر کیلووات برقی که نیروگاه‌های حرارتی تولید می‌کنند، ۰/۷۶ لیتر آب مصرف می‌کند، پس ما هر قدر که بتوانیم مصرف را بهینه کنیم، اقدام مثبتی بوده است؛ یعنی مصرف آب را کم کنیم، انتشار گاز گلخانه‌ای را کم کرده‌ایم، ناترازی منابع آبی را کم کرده‌ایم و شدت فرونشست را کاهش داده‌ایم.

یکی از دستوراتی که در برنامه ۵ ساله بود و در برنامه هفتم هم وجود دارد این است که همه لامپهای معابر را ال‌ای‌دی (LED) کنند؛ من دیدم که در استان ایلام که اینکار انجام شده است، ۲۷۱۰۵۲ عدد چراغ ال‌ای‌دی نصب کرده‌اند و این کار مصرف برق را ۳۸/۳ کاهش داده است که معادل ۳۶/۹ میلیون لیتر صرفه‌جویی آبی است که نیاز ۳۶۰ هزار نفر به آب در طول یک‌سال را شامل می‌شود و چنین گام مهمی را توانسته‌ایم در یک استان کوچکی مثل ایلام، فقط با تغییر لامپها انجام دهیم.

عین کار فوق را در استان کرمانشاه انجام شده است و ۲۳۶۶۱۱ لامپ را تغییر داده‌اند و آنجا هم ۳۲/۲ میلیون‌لیتر در مصرف آب صرفه جویی شده است و اقدامات این چنینی باید با شتاب برای کل کشور اتفاق بیوفتد.

در حال حاضر ما شاهد شتاب در ساخت نیروگاه‌های خورشیدی و بادی هستیم ولی اخباری که می‌رسد این است که تمام کارشناسان چینی در طول این ۲_۳ هفته کشور را ترک کرده‌اند و چون این قبیل پروژها با کمک چین اجرا می‌شود، در این روند هم توقف ایجاد شده است؛ قرار بوده تا پایان سال از مرز ۵ هزار مگاوات بگذریم؛ استحصال انرژی از خورشید و باد یعنی کاهش نیاز به نیروگاه‌های حرارتی، یعنی کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و همچنین یعنی کاهش مصرف آب و تحقق این موارد می‌تواند شرایط کشور را به ثبات برساند.

مهمترین مسئله در مدیریت منابع آبی این است که حتما باید مصرف آب در بخش کشاورزی را کاهش بدهیم و به ارتقاء تولید در واحد سطح کمک کنیم؛ یعنی به سراغ روشهای هیدردپونیک و کشتهای گلخانه‌ای برویم و قیمت واقعی را باید در بخش کشاورزی برای آب و انرژی اعمال کنیم تا رفتن به سمت سرمایه‌گذاری و ارتقاء تولید برای کشاورز معنی‌دار باشد و اگر این اتفاق بیفتد می‌توانیم به پایداری منابع آبی امیدوار باشیم.

۴۷۴۷