مذاکرات ایران وآمریکا باید سریع و مستقیم باشد

مرصاد جعفری – روزنامه اطلاعات| دورجدید مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا در حالی در مسقط انجام شدکه‌نگاه ها به مسیر گفتگوها، ادامه مذاکرات و نتایج احتمالی آن دوخته شده است. تمرکز اصلی این مذاکرات بر پرونده هسته‌ای است و طرف‌های مذاکره‌کننده تأکید دارند که فعلاً موضوعات دیگر در دستور کار قرار ندارد.

همزمان، حضور نظامی آمریکا در منطقه و واکنش‌ها و میانجیگری کشورهای همسایه و بازیگران منطقه، اهمیت سرعت و دقت در پیشبرد مذاکرات را بیش از پیش نشان می‌دهد. تحلیل‌ها حاکی از آن است که هرگونه موفقیت دیپلماتیک نه تنها می‌تواند تنش‌ها را کاهش دهد، بلکه زمینه‌ای برای حل سایر چالش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی نیز فراهم می‌کند.

دراین شرایط، کارشناسان و تحلیلگران تأکید دارند که طولانی شدن مذاکرات به نفع هیچ‌یک از طرف‌ها نیست. هرچه گفتگوها طولانی‌تر شود، فرصت بیشتری برای بازیگرانی ایجاد می‌شود که با توافق مخالفند یا تلاش می‌کنند مسیر مذاکرات را تحت تأثیر قرار دهند.

ابوالقاسم دلفی، دیپلمات و سفیر سابق ایران در فرانسه و همچنین مدیرکل سابق غرب اروپا ی وزارت امور خارجه، در گفتگو با خبرنگار اطلاعات، با تأکید بر ضرورت سرعت در پیشبرد مذاکرات، خاطرنشان کرد: دستیابی به نتایج ملموس و مشخص، هم از منظر منافع ملی و هم برای کاهش فشارها و مداخلات بازیگران خارجی، امری حیاتی است. به گفته او، تمرکز بر پرونده هسته‌ای و جلوگیری از طولانی شدن مذاکرات می‌تواند مسیر دیپلماتیک را تقویت کرده و زمینه‌ساز کاهش تنش‌ها و ارتقای ثبات در منطقه شود.

احتمال طرح مسائل‌غیر هسته ای در مذاکرات

وی با اشاره به اینکه محور مذاکرات همان موضوعی است که از قبل اعلام شده و آن، پرونده هسته‌ای است، افزود: پس از پایان دور جدید مذاکرات در مسقط، هم طرف آمریکایی و هم طرف ایرانی از جمله آقای عراقچی، از روند آن ابراز رضایت و نسبت به ادامه آن ابراز امیدواری کردند. همچنین دو طرف اعلام کردند که دور بعدی مذاکرات احتمالاً اوایل هفته آینده برگزار خواهد شد.

دلفی درباره اظهارنظررسانه های خارجی درخصوص ورود موضوعات دیگرغیر از مباحث هسته ای به مذاکرات آینده هم گفت: شواهد نشان می‌دهد مذاکرات درمسیر حل یکی از مشکلات اساسی، یعنی موضوع هسته‌ای، درحال پیش رفتن است. درباره اینکه آیا موضوعات دیگری هم در این مذاکرات مطرح می‌شود یا خیر، فعلاً هم آقای عراقچی و هم دیگر مقامات رسمی ایران تأکید کرده‌اند که جزبحث هسته‌ای، موضوع دیگری در دستور مذاکره نیست. از سوی دیگر، مقامات رسمی آمریکا، ازجمله ترامپ، نیز تاکنون موضوعی غیر از پرونده هسته‌ای مطرح نکرده‌اند.

سفیر سابق ایران در فرانسه ادامه داد: اینکه رسانه‌ها چه می‌گویند، کشورهای دیگر چه مواضعی دارند و فضای رسانه‌ای جهان چگونه است، بحث جداگانه‌ای است. در این حوزه، رسانه‌های داخلی ما هم دیدگاه‌ها و تحلیل‌های مختلفی مطرح می‌کنند. به هر حال، جنگ و فضای رسانه‌ای باید در چارچوب و بستر خاص خود بررسی و میزان تأثیرگذاری آن بر روند مذاکرات سنجیده شود.

مذاکرات هسته‌ای؛ فرصتی برای حل سایر چالش‌ها

دلفی تصریح کرد: اگر مذاکرات کنونی در موضوع هسته‌ای بتواند به نتیجه مطلوب برسد یعنی حل‌وفصل مساله هسته‌ای در ازای رفع تحریم‌ها این می‌تواند سرآغازی برای استفاده از مذاکره به‌عنوان مسیری برای حل سایر مشکلات باشد. با این حال، همان‌طور که روشن است، گروه‌هایی نیز هستند که اساساً چنین فضا و نتیجه گیری از مذاکرات را نمی‌پسندند.

محدودیت‌های نظامی و دفاعی اسرائیل در صورت حمله ایران

وی با اشاره به موضع اسرائیل درباره توافق احتمالی با آمریکا در موضوعات هسته ای گفت: مهمترین مخالف این روند، اسرائیلی‌ها هستند و به نظر می‌رسد همه ظرفیت و توان خود را به کار گرفته‌اند تا این گفتگوها به نتیجه نرسد. البته در مقطع فعلی به نظر نمی‌رسد به‌دنبال آغاز جنگ باشند؛ چراکه در فضای رسانه‌ای و تحلیل‌های سیاسی نظامی مطرح می‌شود که اسرائیل هنوز به ظرفیت نظامی لازم برای شروع یک درگیری گسترده با ایران نرسیده و به‌ویژه در حوزه دفاعی نیازمند تکمیل آمادگی‌های خود است.

سفیر سابق ایران در فرانسه افزود: از سوی دیگر، با توجه به مواضعی که از طرف ایران مطرح شده مبنی بر اینکه در صورت هرگونه تجاوز آمریکا، اسرائیل هدف نخست خواهد بود، به نظر می‌رسد اسرائیل هنوز به سطحی از آمادگی دفاعی نرسیده است که بتواند با اطمینان وارد چنین سناریویی شود یا فشار حداکثری خود را برای سوق دادن آمریکا به سمت تقابل نظامی به کار بگیرد.

دلفی با اشاره به اینکه اسرائیل همراهی چندانی با روند مذاکرات ندارد، گفت: به همین دلیل مشاهده می‌کنیم بلافاصله پس از پایان مذاکرات مسقط میان ایران و آمریکا، نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل قرار است چهارشنبه راهی آمریکا شود و با ترامپ دیدار و گفتگو کند. به‌طور طبیعی، محور اصلی این رایزنی‌ها ایران خواهد بود و احتمالاً اسرائیل، تلاش می کند تا بر روند گفتگوها چه از طریق افزایش فشار سیاسی و چه از مسیر طرح موضوعات جدید در مذاکرات تأثیر بگذارد؛ آن‌گونه که در برخی تحلیل‌های رسانه‌ای مطرح می‌شود.

طولانی شدن مذاکرات به نفع هیچ یک از طرفین نیست

وی درباره احتمال دستیابی به توافق هسته ای با آمریکا گفت: به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران در داخل ایران و خارج از کشور، انجام مذاکرات به‌صورت غیرمستقیم با آمریکا با هر توجیه و دلیلی
 احتمالاً باعث می‌شود دستیابی به نتایج موردنظر زمان بیشتری ببرد و چه‌بسا دستاوردهای کمتری هم حاصل شود. در حالی‌که مذاکرات مستقیم معمولاً مزایای بیشتری دارد و از برخی محدودیت‌های مذاکرات غیرمستقیم مصون است.

سفیر سابق ایران در فرانسه توضیح داد: وقتی کشوری مانند عمان نقش واسطه را برعهده می‌گیرد و پیام‌ها میان دو طرف منتقل می‌شود، طبیعی است که بخشی از ظرایف و جزئیات در این فرایند از بین برود یا با دقت کمتری منتقل شود و این موضوع می‌تواند بر میزان تأمین منافع ملی تأثیر بگذارد. از این رو، اگر هدف دستیابی به نتایجی در چارچوب منافع ملی است، به نظر می‌رسد مذاکره مستقیم می‌تواند مؤثرتر و کارآمدتر باشد و شاید لازم باشد در مراحل بعدی مورد توجه قرار بگیرد.

دلفی تأکید کرد: طولانی شدن روند مذاکرات معمولاً فرصت بیشتری در اختیار بازیگرانی قرار می‌دهد که‌با به نتیجه رسیدن توافق مخالفند یا تلاش می‌کنند بر مسیر آن تأثیر بگذارند و آن را به سمت دلخواه خود هدایت کنند؛ از جمله اسرائیل و دیگر طرف‌هایی که مخالفت خود را با این روند اعلام کرده‌اند؛از این منظر، تسریع در جمع‌بندی مذاکرات می‌تواند مانع از افزایش این فشارها و مداخلات شود .

تاثیر حضورهیات‌ها در پایتخت‌ها بر نتایج مذاکرات

وی با اشاره به اینکه برگزاری مذاکرات در پایتخت‌های دو کشور هم مزایای خاص خود را دارد، گفت: حضور هیات‌ها در پایتخت‌ها معمولاً فرصت دیدار و رایزنی با سایر مقامات و افراد تأثیرگذار را فراهم می‌کند و این امر می‌تواند روند مذاکرات را تسهیل کند؛بنابراین نوع و محل مذاکرات از جمله ابزارها و اهرم‌هایی است که باید با دقت بیشتری درباره آنها تصمیم‌گیری شود تا روند گفتگوها در مدت زمان کوتاهتری به شرایط مطلوب و نتایج موردنظر برسد.

سفیر سابق ایران در فرانسه درباره حضور گسترده نظامی آمریکا در منطقه و احتمال عملیات نظامی علیه ایران گفت: طبیعتاً به ظاهر چنین حضوری با این هزینه‌ها و فشارها نمی‌تواند بی‌هدف باشد. با این حال، روحیات و عملکرد ترامپ در یک سال گذشته و نوع مواجهه او با مسائل نشان می‌دهد که در صورت تأمین منافعی که به دنبال آن است، ترجیح می‌دهد بیش از ابزار جنگ از ابزارهای غیرنظامی و دیپلماتیک استفاده کند.دلفی تصریح کرد: اگر مذاکرات ایران و آمریکا که اکنون آغاز شده است در کوتاه‌مدت به نتایجی برسد، احتمالاً این حضور نظامی بیشتر جنبه فشار برای آغاز یا پیشبرد مذاکرات داشته است؛ اما اگر گفتگوها به هر دلیلی که امیدواریم چنین نشود به نتیجه نرسد، آن زمان می‌توان درباره ابعاد و پیامدهای حضور نظامی آمریکا در منطقه با جدیت بیشتری سخن گفت.

آغاز گفتگوها، فشار جنگ را کاهش داده است

وی با اشاره به اینکه در شرایط فعلی، با شروع مذاکرات می‌توان گفت تا حدی از سایه جنگ کاسته شده است، توضیح داد: کشورهای مهم منطقه هم تمایل ندارند تنش و درگیری تازه‌ای شکل بگیرد.

عربستان سعودی، ترکیه، مصر، قطر و سایر کشورها خواهان بروز جنگ جدید نیستند، هرچند این موضوع به معنای همسویی کامل آنان با همه منافع ایران هم نیست و نوعی تضاد منافع در این میان وجود دارد.

سفیر سابق ایران در فرانسه با تاکید بر اینکه در تعاملات منطقه‌ای به‌ویژه پس از دور نخست مذاکرات، لازم است ارتباطات دیپلماتیک با کشورهای منطقه گسترش یابد تا موضع مخالفت با جنگ حفظ و تقویت شود، گفت: در عین حال، باید از هرگونه تشدید تنش جلوگیری شود. تداوم رایزنی‌ها و ارتباطات منطقه‌ای می‌تواند در کاهش احتمال درگیری و حمایت از روند دیپلماتیک نقش مؤثری ایفا کند.

توجه به ظرفیت اتحادیه اروپا

دلفی با اشاره به نقش بازیگران بین‌المللی در روند مذاکرات گفت: بخش مهمی از کشورهایی که در موضوع هسته‌ای ایران تأثیرگذار بوده‌اند، کشورهای اروپایی هستند. با این حال، عملکرد اروپا طی ادوار گذشته در قبال پرونده هسته‌ای ایران چندان مثبت ارزیابی نمی‌شود. با وجود حدود دو دهه مذاکره میان ایران و کشورهای اروپایی، بسیاری معتقدند آنها به تعهدات خود به‌طور کامل عمل نکرده‌اند و خودشان نیز تا حدی به این موضوع واقفند.

وی افزود: البته این مساله به معنای آن نیست که در شرایط کنونی، زمانی که ایران نیازمند همراهی و حمایت بیشتر برای پیشبرد مذاکرات است، اروپا را از خود دور کنیم یا شرایطی ایجاد شود که این کشورها برای حل مسائل خود در کنار واشنگتن قرار گیرند و به عاملی برای افزایش فشار تبدیل شوند. از این رو، توجه به ظرفیت اتحادیه اروپا و نقش بالقوه آن در تأثیرگذاری بر روند مذاکرات می‌تواند به‌عنوان یک اهرم مؤثر در مسیر نتیجه‌بخش شدن گفتگوها مورد توجه قرار بگیرد.

سفیر سابق ایران در فرانسه همچنین تصریح کرد: در کنار اروپا، روسیه و چین به‌عنوان دو عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل و کشورهایی که اصولاً از مواضع ایران حمایت می‌کنند، باید بیش از پیش ترغیب شوند تا با وزن و حضور فعالتری در حمایت از روند مذاکرات نقش‌آفرینی کنند و مانع از آن شوند که آمریکا به سمت گزینه‌های نظامی یا تشدید فشار حرکت کند.

دلفی در جمع‌بندی این بخش از سخنان خود گفت: استفاده از ظرفیت کشورهای منطقه برای کاهش تنش، جلوگیری از فاصله گرفتن اروپا از روند مذاکرات و نیز تشویق روسیه و چین به ایفای نقش فعالتر در حمایت از دیپلماسی، مجموعه اقداماتی است که می‌تواند شرایط کنونی را بیش از پیش به سمت تحقق اهداف مذاکراتی سوق دهد و از شکل‌گیری سناریوهایی که اسرائیل و برخی دیگر از بازیگران منطقه‌ای در پی آن هستند جلوگیری کند.

نتیجه مذاکرات مهمتر از اطمینان به سیاست های ترامپ است

وی درباره اطمینان به سیاست های ترامپ با توجه به تجربه جنگ ۱۲ روزه هم گفت: شخصاً بحث من اطمینان به مذاکرات با آمریکا و ترامپ نیست. اصل موضوع این است که مذاکرات باید در کوتاهترین زمان ممکن و بر اساس چارچوبی مشخص یعنی تمرکز بر پرونده هسته‌ای و رفع تحریم‌ها به نتیجه‌ای قابل قبول برای هر دو طرف برسد.اگر در دوره گذشته، در همان پنج دور مذاکره و در چارچوب زمانی اعلام‌شده از سوی طرف آمریکایی که حدود یک ماه برای رسیدن به جمع‌بندی فرصت داده شده بود امکان دستیابی به توافق مشخص فراهم می‌شد، احتمالاً می‌توانست تا حد زیادی از اقداماتی که با هدف توقف مذاکرات انجام شد، از جمله برخی اقدامات نظامی، جلوگیری کند.

سفیر سابق ایران در فرانسه ادامه داد: مذاکرات فرایندی نامحدود و بی‌پایان نیست. گفتگوها باید با هدف رسیدن به نتیجه مشخص دنبال شود و در این مسیر هم لازم است از ظرفیت عوامل و بازیگران پیرامونی برای تأثیرگذاری مثبت بر روند مذاکرات استفاده شود.

توافقی که بتواند در سطحی قابل قبول منافع هر دو طرف را تأمین کندو زمینه پایان تنش‌ها را فراهم آورد.دلفی تأکید کرد: اگر منافع آمریکا، به‌ویژه آنچه دولت ترامپ دنبال می‌کند، در حد قابل قبولی تأمین شود، به‌طور طبیعی احتمال حرکت به سمت تقابل نظامی کاهش می‌یابد. از سوی دیگر، برای ایران هم مساله اصلی اعتماد صرف به مذاکرات نیست، بلکه دستیابی به نتیجه‌ای است که منافع ملی را تأمین کند.

وی در پایان گفت: معنای موفقیت مذاکرات این است که هر دو طرف بتوانند از آن احساس رضایت نسبی داشته باشند و دستاوردی تعریف کنند که هم در عرصه داخلی و هم در سطح بین‌المللی برایشان قابل دفاع و قابل قبول باشد.