اعتکاف«لنگرگاه هویت» برای نسل جدید؛ بازآفرینی معنویت در مساجد کرمانشاه |

زیرنویس – گروه استان‌ها- ایمان مهتران: در عصر هیاهوی آهن و تکنولوژی، آنجا که سرعت سرسام‌آور زندگی مدرن فرصت اندیشیدن را از انسان معاصر ربوده است، «اعتکاف» بسان جزیره‌ای آرام در میان اقیانوسی متلاطم، پناهگاهی برای بازیافتن خویشتن است. ماه رجب، بهار معنویت، که از راه می‌رسد، مساجد نه فقط به عنوان عبادتگاه، بلکه به مثابه درمانگاه‌های روح، آغوش خود را به روی خستگان از روزمرگی می‌گشایند. سنت حسنه‌ای که اگرچه ریشه در اعماق تاریخ اسلام دارد، اما امروز کارکردهای روانی، اجتماعی و فرهنگی آن بیش از هر زمان دیگری رخ‌نمایی می‌کند.

اعتکاف، تمرین «بریده شدن» برای «وصل شدن» است؛ بریدن از تعلقات دنیوی برای اتصال به منبع لایزال الهی. اما این خلوت‌گزینی، هرگز به معنای انزواطلبی و گریز از مسئولیت‌های اجتماعی نیست. معتکف، سه روز در خانه خدا اردو می‌زند تا با توشه‌ای از صبر، تهذیب نفس و بینش عمیق‌تر به جامعه بازگردد. اثرات فرهنگی این مناسک در سطح اجتماع، همچون خونی تازه در رگ‌های شهر جریان می‌یابد. شهری که شهروندانش دقایقی را در سکوت و تفکر گذرانده‌اند، شهری اخلاقی‌تر، صبورتر و مهربان‌تر خواهد بود. کاهش آسیب‌های اجتماعی، تقویت بنیان‌های اخلاقی و ترویج سبک زندگی مومنانه، از جمله پیامدهای مستقیم این همایش معنوی است.

در این میان، استان کرمانشاه، دیار پهلوانان و «دروازه کربلا»، حکایتی متفاوت دارد. سرزمینی که مردمانش به غیرت دینی و محبت اهل‌بیت (ع) شهره‌اند، در ایام اعتکاف جلوه‌ای باشکوه از تمدن اسلامی را به نمایش می‌گذارند. اما آنچه در سال‌های اخیر در کرمانشاه شگفتی‌ساز شده، تغییر محسوس در ترکیب جمعیتی معتکفین است. اگر در گذشته اعتکاف را آئینی مختص به سالخوردگان می‌پنداشتند، امروز مساجد کرمانشاه به تسخیر دهه هشتادی‌ها و نودی‌ها درآمده است.

استقبال روزافزون قشر جوان و نوجوان، به‌ویژه دانش‌آموزان کرمانشاهی از اعتکاف، یک پدیده جامعه‌شناختی قابل تأمل است. آمارها نشان از رشدی جهشی دارد؛ از حضور صد نفری به جمعیت‌های چند هزار نفری رسیدن، آن هم در شرایطی که تهاجم فرهنگی دشمن تمام‌قد به میدان آمده است، پیامی روشن دارد. نسل جدید، در جست‌وجوی معنا و هویت است و مسجد را امن‌ترین پایگاه برای یافتن پاسخ‌های خود یافته است.

برگزاری اعتکاف‌های تخصصی نظیر «اعتکاف مادر و دختری» یا «اعتکاف دانش‌آموزی» در کرمانشاه، نشان از بلوغ فرهنگی در مدیریت این مناسک دارد. وقتی دختر نوجوان کرمانشاهی در کنار مادرش، سه روز را به نیایش می‌پردازد، نه تنها پیوند عاطفی خانواده مستحکم‌تر می‌شود، بلکه انتقال میراث معنوی از نسلی به نسل دیگر به طبیعی‌ترین شکل ممکن صورت می‌پذیرد.

در نهایت، اعتکاف در کرمانشاه تنها یک مراسم مذهبی نیست؛ بلکه یک مانور فرهنگی بزرگ است. حضور هزاران جوان در مساجد جامع و محلات کرمانشاه، نویدبخش آینده‌ای روشن برای این استان است. جوانانی که در مکتب اعتکاف مشق «خلوت با خدا» می‌کنند، فردا در صحنه اجتماع، مدیرانی پاک‌دست، شهروندانی مسئولیت‌پذیر و پدران و مادرانی آگاه خواهند بود. این رویش‌های معنوی در غرب کشور، سدی محکم در برابر ناملایمات فرهنگی و نویدی بر تداوم حیات طیبه در جامعه اسلامی است.

اعتکاف مادر و دختری در ۷ مسجد کرمانشاه برگزار می‌شود

حجت‌الاسلام ابوالفضل نجادی دبیر ستاد اعتکاف مردمی استان کرمانشاه در گفتگو با خبرنگار مهر در تشریح برنامه‌های ایام اعتکاف در استان کرمانشاه، اظهار کرد: یکی از برنامه‌های ویژه امسال برگزاری اعتکاف مادر و دختری در هفت مسجد شهر کرمانشاه است که با هدف تجربه معنویت مشترک خانوادگی تدارک دیده شده است.

وی با اشاره به رشد چشمگیر استقبال از اعتکاف‌های دانش‌آموزی طی سال‌های اخیر افزود: اعتکاف دانش‌آموزی در این استان از سال ۱۴۰۱ با حضور ۱۱۰ نفر شرکت‌کننده آغاز شد و این آمار در سال ۱۴۰۳ به حدود یک‌هزار و ۱۰۰ نفر رسید.

دبیر ستاد اعتکاف مردمی استان کرمانشاه تصریح کرد: برای مراسم امسال پیش‌بینی می‌کنیم ۸ هزار دانش‌آموز در سطح استان در مراسم معنوی اعتکاف حضور داشته باشند که از این تعداد ۲ هزار و ۵۰۰ نفر مربوط به شهر کرمانشاه خواهد بود.

نجادی همچنین از گسترش تعداد مساجد میزبان اعتکاف با هدف تقویت محوریت مساجد و توسعه فضای اعتکاف در محلات خبر داد و گفت: در سال ۱۴۰۲ حدود ۲۲ مسجد میزبان معتکفان بود که در سال ۱۴۰۳ این عدد به ۶۰ مسجد افزایش یافت؛ برای امسال نیز برنامه‌ریزی جهت میزبانی ۱۵۰ مسجد صورت گرفته که احتمالاً در ۱۰۰ مسجد مراسم اعتکاف برگزار خواهد شد.

وی اعتکاف را فرصتی مغتنم برای خلوت عاشقانه با خدا دانست و بیان کرد: سه روز حضور در مسجد باعث آرامش روحی، تقویت معنویت و بازگشت با انرژی، فکر و اندیشه بهتر به زندگی روزمره می‌شود.

این مسئول در ادامه به تشریح اهمیت ابعاد معنوی این مراسم پرداخت و عنوان کرد: اعتکاف یک عمل فردی است که در آن معتکف سه روز با خودش و خدای خود خلوت می‌کند، به تفکر می‌پردازد، استعدادها و اهداف خود را مورد بررسی قرار می‌دهد و برای بهبود روند زندگی خود برنامه‌ریزی می‌کند؛ این تجربه ارزشمند فرد را در مسیر رشد و خودشناسی هدایت می‌کند.

دبیر ستاد اعتکاف مردمی استان کرمانشاه با اشاره به تنوع برنامه‌های در نظر گرفته شده در استان، خاطرنشان کرد: در کرمانشاه علاوه بر اعتکاف‌های عمومی، اعتکاف‌های تخصصی دانش‌آموزی، مادر و دختری و همچنین برنامه‌های ویژه در زندان‌ها و روستاها برگزار می‌شود که خوشبختانه با استقبال خوبی نیز همراه بوده است.

نجادی توصیه‌هایی نیز برای بهره‌مندی بیشتر معتکفان از این فضای معنوی داشت و گفت: معتکفان نباید در خلوت خود فقط به خود فکر کنند؛ بلکه باید برای دیگران، اعضای خانواده، دوستان و حتی حل مسائل و مشکلات کشور دعا کنند، چرا که دعا برای دیگران بخشی جدایی‌ناپذیر از تجربه معنوی اعتکاف است.

وی در پایان با تقدیر از حمایت‌های خیرین و سازمان‌های همکار یادآور شد: در طول ایام اعتکاف ۶ وعده سحر و افطار به معتکفان ارائه می‌شود و اجرای این برنامه بدون حمایت خیرین و نهادها امکان‌پذیر نیست؛ امیدواریم این سنت حسنه روزبه‌روز توسعه یافته و تأثیر معنوی و اجتماعی آن در جامعه بیش از پیش نمایان شود.

اعتکاف موتور محرک هویت دینی نسل جوان کرمانشاه است

حجت‌الاسلام محمد چقامیرزایی مدیرکل تبلیغات اسلامی استان کرمانشاه در گفتگو با خبرنگار مهر در تشریح جایگاه اعتکاف رجبیه اظهار کرد: این آئین عبادی تربیتی یکی از مؤثرترین بسترها برای بازآفرینی هویت دینی در جامعه به‌ویژه در میان نوجوانان و جوانان است؛ چراکه برخلاف بسیاری از برنامه‌های فرهنگی، مبتنی بر انتخاب آگاهانه، حضور داوطلبانه و تجربه عمیق معنوی است.

وی افزود: اعتکاف رجبیه فرصتی برای فاصله گرفتن از هیاهوی روزمره و بازگشت به فطرت الهی است و همین ویژگی، آن را به یک تجربه ماندگار و اثرگذار در زیست دینی نسل جوان تبدیل کرده است؛ تجربه‌ای که نه از مسیر اجبار، بلکه از مسیر محبت، معرفت و درک درونی شکل می‌گیرد.

مدیرکل تبلیغات اسلامی استان کرمانشاه با اشاره به ارزیابی‌های میدانی سازمان تبلیغات اسلامی گفت: افزایش چشمگیر حضور نوجوانان و جوانان، تکرار مشارکت آنان در سال‌های متوالی، استمرار ارتباط با مسجد پس از اعتکاف و شکل‌گیری حلقه‌های فرهنگی، تربیتی و جهادی از جمله شاخص‌هایی است که اثرگذاری فرهنگی و اجتماعی این آئین را به‌خوبی نشان می‌دهد.

حجت الاسلام چقامیرزایی اعتکاف را یک جریان فرهنگی خودجوش و مولد سرمایه اجتماعی دانست و تصریح کرد: اعتکاف توانسته با ایجاد حس تعلق، اعتماد و همدلی، فاصله نسل جوان با مفاهیم دینی را کاهش داده و زمینه مشارکت فعال آنان در عرصه‌های اجتماعی و فرهنگی را فراهم کند.

وی در پایان با تأکید بر ضرورت ماندگاری آثار اعتکاف خاطرنشان کرد: سازمان تبلیغات اسلامی استان کرمانشاه با رویکرد فرآیندمحور، برنامه‌هایی نظیر تداوم حلقه‌های تربیتی، شبکه‌سازی میان معتکفان، پیوند دادن این ظرفیت با فعالیت‌های فرهنگی محله‌محور و بهره‌گیری هدفمند از فضای مجازی را دنبال می‌کند تا تجربه کوتاه‌مدت اعتکاف به یک جریان مستمر معنوی و فرهنگی در طول سال تبدیل شود.

اعتکاف رجبیه به کانون بازتولید معنویت اجتماعی در کرمانشاه تبدیل شده است

حجت‌الاسلام ارسلان کریمی معاون فرهنگی تبلیغات اسلامی استان کرمانشاه در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به تحولات اجتماعی نسل جدید اظهار کرد: اعتکاف رجبیه در سال‌های اخیر توانسته به محیطی امن و اثرگذار برای پاسخ‌گویی به نیازهای معنوی نوجوانان و جوانان تبدیل شود؛ محیطی که در آن افراد با اختیار کامل و در فضایی صمیمی، به بازنگری در نگرش‌ها و باورهای خود می‌پردازند.

وی ادامه داد: تفاوت اصلی اعتکاف با بسیاری از برنامه‌های فرهنگی در این است که شرکت‌کنندگان در جایگاه مخاطب صرف قرار ندارند، بلکه در یک فرآیند جمعی و تجربه‌محور مشارکت می‌کنند؛ فرآیندی که در بستر مسجد و در تعامل با همسالان شکل می‌گیرد و اثرات عمیق‌تری برجای می‌گذارد.

وی با بیان اینکه نشانه‌های موفقیت اعتکاف در رفتارهای پس از آن قابل مشاهده است، افزود: افزایش ارتباط جوانان با مسجد، تقویت حس مسئولیت اجتماعی، مشارکت داوطلبانه در فعالیت‌های فرهنگی و شکل‌گیری گروه‌های مردمی در محلات، از جمله نتایجی است که در ارزیابی‌ها به چشم می‌خورد.

حجت الاسلام کریمی با تأکید بر اینکه اعتکاف نقش مهمی در ایجاد ارتباط مؤثر میان نسل جوان و مجموعه‌های دینی ایفا می‌کند، گفت: مواجهه بدون اجبار با مفاهیم دینی، موجب افزایش اعتماد و تقویت سرمایه اجتماعی در جامعه شده است.

وی در پایان با اشاره به برنامه‌های آینده این اداره‌کل خاطرنشان کرد: تمرکز اصلی بر حفظ ارتباط با معتکفان پس از پایان این ایام است؛ از طریق فعال‌سازی حلقه‌های تربیتی، بهره‌گیری از ظرفیت تشکل‌های مردمی، تقویت برنامه‌های مسجدی و استفاده هوشمندانه از فضای مجازی، تا آثار معنوی اعتکاف به‌صورت مستمر در طول سال ادامه یابد.

به طور کلی، برآیند دیدگاه‌های متولیان فرهنگی استان کرمانشاه نشان می‌دهد که اعتکاف رجبیه در این استان از یک مناسک صرفاً فردی عبور کرده و به یک جریان پویا، «هویت‌بخش» و «جامعه‌ساز» به‌ویژه برای نسل جوان تبدیل شده است. تلفیق برنامه‌های نوآورانه‌ای همچون «اعتکاف‌های تخصصی» با رویکرد «فرآیند محور» سازمان تبلیغات اسلامی، حکایت از آن دارد که این آئین معنوی اکنون به کانون اصلی بازتولید سرمایه اجتماعی و آشتی نسل جدید با مساجد بدل شده است؛ جریانی که اگرچه با خلوتِ سه روزه و حمایت خیرین آغاز می‌شود، اما افق نگاه راهبردی متولیان آن، حفظ این اتمسفر معنوی، شبکه‌سازی میان معتکفین و استمرار ارتباط جوانان با کانون‌های دینی در تمام ایام سال است.